سال ۹۷ سال حمایت از کالای ایرانی
PrintPageچاپPrintPageچاپ با عکس ToFriendارسال به دوستان Whatsapp google_plus Line twitter

سومین نشست تخصصی کتابخانه مجلس برگزار شد

سرویس فرهنگی
**سومین نشست تخصصی کتابخانه مجلس شورای اسلامی در حوزه مطبوعات برگزار شد.
شنبه 8 آبان 1389 ساعت 10:29

 نشست تخصصی کتابخانه مجلس شورای اسلامی جمعه هفتم آبان با حضور مرتضی سلطان مجموعه دار فهرست مطبوعات ،آزاده حیدری مدیر پروزه فهرست مجلات کتابخانه مجلس و ‌ویدا بزرگ چمی کتابدار فرهنگستان زبان و ادب فارسی،‌ برگزار شد

"کوروش نوروز مرادی" که دبیری این نشست را بر عهده داشت در سخنانی گفت:‌ دراین نشست به فهرست های مطبوعاتی با تأکید بر فهرست مجلات فارسی کتابخانه مجلس شورای اسلامی که در هفته گذشته از سوی کتابخانه مجلس شورای اسلامی به کوشش آزاده حیدری منتشر شده است، ‌اشاره خواهیم کرد.

وی ادامه داد:‌ مقصود از فهرست مجلات فارسی در این جلسه  تنها فهرست های موجود نیست بلکه شامل فهرست ها و شناسنامه های  معرفی مطبوعات ایران که از 100 سال گذشته تاکنون مرسوم بوده و هم چنین شامل کتاب های تاریخ مطبوعات و فهرست های راهنمایی  که افرادی مانند پوری سلطانی و ‌فرید قاسمی در سال های اخیر انجام داده اند. همه این مجموعه ها و کتاب شناسی ها ما را به راهنما و مقصود مطبوعات  نزدیک می کند اینکه در این آرشیو کتابخانه های دولتی و مراکز خصوصی چه چیزی از مطبوعات قدیمی موجود است ‌و اینکه این عناوین مطبوعاتی چه هستند،‌در چه دوره ای، توسط چه کسانی و در چه سالی منتشر شده اند.

نوروز مرادی تصریح کرد:‌ آنچه تاکنون از منابع مطبوعاتی در دست ماست،‌نشان می دهد که بیش از 120عنوان کتاب مستقل در حوزه مطبوعات شناسی در ایران توسط محقق گوناگون منتشر شده است،‌ می توان حدس زد مقالات حوزه مطبوعات شناسی شاید بیش از هزار عوان باشد ولی آنچه که در این جلسه کمی می خواهیم بر آن تأکید کنیم؛ مقالات مهم و قدیمی شناسایی مطبوعات است نه مقالات پراکنده.

مدیر اجرایی پیام بهارستان تصریح کرد:‌  از قدیمی ترین کسانی که در مطبوعات فارسی زبان کار کرده اند و اثر مستقلی داشته اند، می توان به محمد علی تربیت اشاره کرد؛ شاید قدمی ترین مطبوعات فهرست مطبوعات را منتشر کرد و راهنمایی شد برای ادوارد براون . جرقه اصلی اینکه  ادوارد برداون «تاریخ ادبیات و مطبوعات ایران» را منتشر کند، اثر محمد علی تربیت بود که وی آن را به انگلیسی ترجمه و بخش ادبیات را به آن اضافه کرد.

وی افزود:‌ تربیت را می توان از پیشکسوتان دانست پس از آن  می توان ادوارد براون و رابینو را نام برد. رابینو مدتی در دارلحکومه رشت کنسول انگلیس بود و در آنجا فهرستی به نام  فهرست جراید فارسی را به صورت جزوه ای  منتشر کرد که بعد ها در قالب یک کتاب چاپ  شد. قدمی ترین مقاله ای که در حوزه شناسایی مطبوعات فارسی دیده ام در مجله پروین 1309 است که به معرفی مجلات ایرانی می پردازد پس از آن از مطبوعات ایرانی خارج از کشور می توان به مجله روزگار نو که به معرفی مجلات ایرانی می پردازد و در لندن چاپ می شد، اشاره کرد. این آثار در واقع آغاز کار مهمی بود که توسط افراد دیگری کامل شد.

نوروز مرادی بیان کرد: مرحوم محمد صدر هاشمی در کاری سترگ به معرفی عمیق و وسیع مجلات در دو جلد از کتاب تاریخ مجلات ایران پرداخت و مسعود برزین نیز با کار مهم و علمی  خود با عنوان شناسنامه مطبوعات ایران به معرفی یک قرن از مطبوعات ایران پرداخت که تاکنون این منبع منبع کاملی بوده است .

وی با بیان این مطلب که درباره فهرست مطبوعات قاجار نیز فرید قاسمی کتابی را در سال 1371 منتشر کرده است، گفت:‌ ‌این دومین فهرست مشترک ایرانی است،‌ پس از آن افراد دیگری نیز به فهرست تخصصی پرداختند. برای نمونه «صدیقه ببران» فهرست مطبوعات زنان را به صورت مستقل در آورد، ‌من نیز فهرست مطبوعات فارسی اسلامی را منتشر کرده ام.

وی افزود:‌ پوری سلطانی نیز سالها در کتابخانه ملی فعالیت می کند، ‌وی سالیانه فهرستی را به نام «فهرست روزنامه ها و مجلات ایران» منتشر می کند که مطبوعات همان سال و دوره را معرفی می کند. مهمترین اثر سلطانی نیز «بیست و یک » نام دارد که بیست و یک سال از مطبوعات ایران را معرفی می کند.

نوروز مرادی اظهار کرد:‌ فهرست هایی که به موجودی کتابخانه ها می پردازد از بعد از سال 57 بسیار شیوع پیدا کرده اند،‌ میتوان گفت،‌ چهار یا پنج عنوان از این فهرست ها بسیار قابل توجه بوده است نخستین آن ها فهرست تحلیلی کتابخانه سناست که توسط مساوات، ‌عطفری و‌ شهین اسفندیاری منتشر شده است و یکی از مهمترین و کامل ترین فهرست هاست .

وی ادامه داد:‌ دومیین این فهرست ها در سال 68 از سوی «لیلا سود بخش» در شیراز منتشر شد که  فهرست کتابخانه آیت الله دستغیب را به صورت نظام مند منتشر کرده است. فهرست مجموعه کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران که توسط مهران آشوری در سال 85 منتشر شده است،‌نمونه دیگری است. چهارمین و مهمترین این مجموعه نیز فهرست مجلات فارسی کتابخانه مجلس است که توسط دکتر آزاده حیدری منتشر شده است.

"آزاده حیدری" در ادامه طی سخنانی  با بیان این مطلب که پیشنهاد انجام این کار از سوی دکتر جعفریان ریاست کتابخانه مجلس شورای اسلامی مطرح شد، ‌گفت:‌ پس از آن تیمی تدارک دیده شد و جا دارد اینجا از علیرضا طیرانی که در ابتدای کار ما را کمک کردند، تشکر کنم.

وی ادامه داد:‌ در مراحل اولیه  کار منابع موجود بررسی شد تا اینکه بدانیم چه کاری باید انجام دهیم در چه مراحلی کسر کار داریم و چه مراحالی  لازم است  پیشرفته تر انجام شود،‌ در واقع با یک فعالیت  مقدماتی تمام فهرست های موجود را بررسی کردیم و طرح فعلی را ارائه دادیم که به صورت 4 مجلد از ابتدای کار انجام شد،‌ عمده ترین فهرست هایی که ما به عنوان الگو استفاده کردیم عبارتند از شناسنامه مطبوعات ایران دو اثر از فرید قاسمی، فهرست خانم آشوری، خانم سودی، خانم پوری سلطانی و ... که به عنوان منابع و مأخذ ما بودند.

حیدری تصریح کرد:‌ ما برای فهرست نویسی تمام این منابع را یک به یک استفاده میکردیم و دوست داشتیم این اثر را وقتی منتشر می کنیم و دست کاربر قرار میگیرد، بداند که سایر منابع مرجع هم در این اثر لحاظ شده است. آغاز کار ما از دی ماه 1387 بود و این پروژه یک  سال و 7 ماه طول کشید، در طول این مدت ما علاوه بر اینکه هدف اصلیمان انتشار این فهرست بود تلاش کردیم به جهت اطلاع رسانی و دریافت بازخورد و نظرات کارشناسان بیشتر عناوینی را که تا آن زمان کار می کنیم به صورت محدود منتشر کنیم بر این اساس در  اردیبهشت‌، شهریور،‌ تیر و خرداد سال 89 4 جلد از این مجموعه را منتشر کردیم که بازخورد محققان را به ما ارائه کرد. از این طریق  اشکالات کار رادر می یافتیم،‌ پیشنهاداتی ارائه می شد و ما با مخاطب  درتعامل مستقیم بودند.

وی افزود:‌ ما از اوایل مراحل کار و تا آخر مجلاتی را که از واحد فراهم آوری وارد مخزن می شد، ورود اطلاعات  می کریدم،‌ یعنی می توان به جرأت گفت، تا نیمه سال 89 هیچ مجله ای در آرشیو کتابخانه مجلس نیست که وارد این فهرست نشده باشد، ما مرتب نیم نگاهی هم داشتیم به آن قسمتی که از فراهم آوری وارد می شد.

مرادی در اشاره به دکتر مرتضی سلطانی پرسید؟ با توجه به اینکه این فهرست را دیده اید و سایر فهرست ها را هم در منزل دارید می خواهیم ابتدا به نقش این فهرست ها اشاره کنید ؟

"مرتضی سلطان" گفت: ‌تعداد فهرست هایی که آقای نوروزمرادی به 120 اشاره کردند، تنها فهرست است که شامل شناسنامه، ‌سیاهه و صورت در تاریخ مطبوعات است و اگر کتاب هایی که در زمینه تاریخ مطبوعات منتشر شده اند را نیز حساب کنیم،‌ متجاوزاز دویست و پنجاه عنوان می شود و اگر کتاب های فنی و علمی در زمینه علم روزنامه نگاری هم به این رقم افزوده شود، آن وقت از 500 عنوان هم متجاوز است و البته همه به زبان فارسی است.

وی افزود:‌  کتابخانه آستان قدس رضوی درامر فهرست نگاری مطبوعات درایران نه تنها پیش قدم بوده بلکه از نظر تعداد نیز اینگونه است،‌من اینجا اشاره می کنم به آخرین فهرست دو جلدی که توسط خانم مهاجر زاده در دو جلد منتشر شده و از نظر تعداد در فهرست های موجود پر عنوان ترین فهرست است،‌چرا که نزدیک به 2900 نشریه را معرفی کرده است.

سلطان تصریح کرد:‌ نکته دیگر که نوروز مرادی به آن اشاره کرد،‌ اولین فهرست درایران است که متأسفانه خارجی ها  در این امر پیش قدم بودند. رابینو اولین بار در سال 1329 قمری یعنی بیش از 115 سال قبل فهرستی تحت عنوان صورت جراید ایران و نشریات فارسی زبانی که خارج از ایران منتشر می شود،‌ را به زبان انگلیسی  منتشر کرد. از این فهرست 7 یا 8 نوع برداشت، اقتباس، ترجمه و تصحیح  انجام شده است.

وی در اشاره به این برداشت ها گفت:‌اولین بار رابینو این فهرست را به مسئول گیلان داد که در روزنامه عروه‌الوثقی چاپ شد،‌سپس در مجله روزگار نو،‌ گوهر و مردم شناسی و به صورت مستقل با تصحیح و تواشیح سید فرید قاسمی توسط مرکز تحقیقات و مطالعات رسانه ها در سال 1372 منتشر شد. مرحوم حسین ابوترابیان این فهرست را به صورت مستقل چاپ کرد. جعفر خمامی زاده این کتاب را توسط موسسه اطلاعات منتشر ‌تحت عنوان مطبوعات ایران منتشر کرد.

سلطان با بیان این مطلب که پیشکسوتان این عرصه از نظر تاریخی سه نفر هستند،‌گفت:‌ ‌رابینو،‌ال ول ساتون آمریکایی که وابسته مطبوعاتی آمریکا در ایران بود و فهرست مفصلی از مطبوعات ایران را منتشر کرد و مرحوم دکتر ابوترابیان با اضافات و تصحیح توسط روزنامه اطلاعات که ابتدا به صورت 50 مقاله سریال در سال 58  و سپس به صورت کتابی منتشر کرد. شخص دیگر که نیاز به معرفی ندارد، ادوارد بروان بود که بیش از نیمی از عمر 64 ساله خود را صرف فرهنگ و تاریخ ایران کرد و کتاب مشهور تاریخ ادبیات و مطبوعات ایران را در سال 1331 توسط انتشارات معرفت چاپ کرد.

وی گفت:‌ من قصد این را ندارم که تمام فهرست های منتشر شده را اینجا ذکرکنم، بنابراین خود را محدود کردم به فهرست هایی که توسط کتابخانه های ایران منتشر شده است و تلاش می کنم به ترتیب تاریخ به آن اشاره کنم.

"ایرج افشار"/نشریه شماره 5 کتابداری / 1354 که نیمی از صفحات این روزنامه را اختصاص داد به یکی از همکاران خود که به نام مرتضی سلطانی که از کارمندان کتابخانه بود و در 120 صفحه مجموعاً 365 عنوان نشریه موجود در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران را ذکر کرد.

دانشگاه تهران برای دومین بار فهرست نگاری را در نشریه کتابداری جلد هفتم تحت عنوان «فهرست روزنامه های فارسی موجود در کتابخانمه مرکزی دانشگاه تهران»  در حدود 1413 روزنامه را معرفی کرد.

دانشگاه تهران فهرست روزنامه های فارسی از 1320 تا 1322 توسط ولی مراد صادقی نصب در سال 60 منتشر کرد که هزاران عنوان روزنامه همراه با تصویر در این کتاب چاپ شده است.

دانشگاه تهران توسط مهران آشوری در سال 87 منتشر کرد که شامل 2484 عنوان نشریه بود.

سلطان تصریح کرد:‌ شاید کار خانم دکتر حیدری اولین و کامل ترین کار کتابخانه مجلس است وی فهرست مجلات فارسی کتابخانه مجلس را از ابتدا تا سال 86 فهرست کرده اند.کار وی بی نقص است اما عناوین مطبوعات شماره ندارد. البته تعداد عناوین را در مقدمه 2939 عنوان ذکر کرده اند که حدود 100 عنوان از آخرین فهرست دانشگاه تهران بیشتر است.

وی در ادامه به دیگر محسنات و معایب کار آزاده حیدری اشاره کرد و گفت:‌ وی هر مجله ای را به وی‍ژه ضمائم، ‌ویژنامه ها و حواشی را به دقت پرداخته اند. هم چنین تحت عنوان برداشت تغییراتی را که در سیر تحول مجله پیش آمده و به تاریخ مطبوعات کمک می کند را ذکر کرده اند. ایشان همان گونه که در آخر کتاب قید کرده اند، قلیل المنابع و مأخذ هستند و در پایان کتاب به بیش از 7 یا 8 عنوان منبع اشاره نکرده اند.

سلطانی در اشاره به فهرست های کتابخانه آستان قدس رضوی گفت:‌ این کتابخانه پیش قدم است چرا که در سال 1361 فهرست مجلات موجود در کتابخانه آستان قدس با 552 عنوان را با تصاویر کلیه مجلات و مجلات سایر کشور ها منتشر کرده است. 9 سال بعد «رمضان علی اسماعیل  پورقوجانی» فهرست مجلات موجود در آستان قدس رضوی را که شامل 784 عنوان مجله بود،‌ معرفی کرد وی مجداً در سال 1364 فهرست روزنامه های آستان قدس را با 334 عنوان منتشر کرد و از این نظر می گویم پیشکسوت است که هم روزنامه ها و هم مجلات را منتشر کرده است.

وی افزود:‌ پوری سلطانی چهره فعال کتابخانه ملی دراین زمینه است وی ابتدا کارش را در مرکز اسناد و مدارک علمی ایران آغاز کرد،‌چند کتاب تحت عنوان راهنمای مجله های ایران ( کتاب منابع شماره یک) که شاید 8 جلد با این عنوان در سال های مختلف منتشر کرد. کار برای کتابخانه ملی را از سال 59 آغاز کرد، با 200 عنوان سپس به ترتیب هر سال حداقل یک شماره منتشر کرد. در سال 1368 فهرستی به نام بیست و یک منتشر کرده که از سال 1347 تا 1368 در مجموع 1185 عنوان مجله را فهرست کرد. تا اینکه در سال 1373 فهرست مجلات و روزنامه ها را با هم منتشر کرد.

وی افزود:‌ نخستین فهرست مجلات و روزنامه ها را وی در سال 1373 با 58 عنوان منتشر کرد و این هر سال ادامه یافت. آخرین کار پوری سلطانی فهرست فهرست مجله ها و روزنامه ایران 1385 و 1386 است . که 353 عنوان دارد. فهرست ایشان بسیار فهرست است یعنی تلاش کرده تا آنجا که می شود کوتاه، مختصر و آکامیک باشد،‌این عیب موجب شده 35 کتاب ایشان بسیار شبیه به هم باشد.

"ویدا بزرگ چمی" کتابدار کتابخانه فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز‌ در پاسخ به پرسش نوروز مرادی مبنی بر اینکه بزگترین خلاء موجود در زمینه فهرست نگاری مطبوعات چیست؟ گفت نبود شیوه ای استاندارد دراین زمینه برای فهرست نگاری مهمترین خلاء موجود است . فهرست مجلات کتابخانه مجلس فهرست بسیار خوبی است و تلاش بسیاری کشیده شده است. این فهرست ها برای کتابخانه ها بسیار مهم است و جای خالی آن در بسیاری از کتابخانه ها مشاهده می شود. بنابراین لازم است به آن پرداخته شود، ولی سوالی که برای من پیش آمده این است که خانم حیدری از چه استانداردهایی برای فهرستشان استفاده کرده اند.

وی ادامه داد:‌ به نظر من اکنون این ضرورت وجود دارد که کتابخانه ها در زمینه فهرست نویسی مطبوعات  با هم همگام باشند. از هم اکنون باید تلاش کنیم تا اطلاعات را یکدست ارائه کنیم و به یک شیوه منظم به فهرست نگاری بپردازیم. بسیاری از کتابداری های باسابقه هم چنان تلاش می کنند به این شیوه استاندارد نزدیک شوند.

"آزاده حیدری" نیز در پاسخ به پرسش بزرگ چمی گفت: ‌این فهرست اشاره به اسامی و پدید آورندگان شماره های ابتدایی تا انتهایی دارد،‌ ما تلاش کردیم از شیوه کتاب شناسی ملی  و سایر استاندارهای فهرست نگاری مطبوعات استفاده کنیم.

مرادی در ادامه از حیدری پرسید تاکنون چه کارهایی در زمینه رایانه ای کردن این فهرست انجام داده اید؟

حیدری نیز در پاسخ گفت:‌ در کتابخانه ورود اطلاعات به سایت کتابخانه و برنامه جامع تحت وب  انجام شده است. در حال حاضر تمامی اطلاعات موجود در این فهرست قابل استفاده در وب سایت کتابخانه است. من پیشنهاد می کنم طرح فهرستگان این نشریات را ارائه کنیم،‌ ما می توانیم کمک بگیریم از افرادی که در این زمینه به تحقیق پرداخته اند و تلاش کنیم تا فهرست چاپی و الکترونیکی یعنی یک طرح فهرستگان مجازی ارائه شود.

سلطان نیز ادامه داد:‌ کتابخانه ها دوباره کاری می کنند نه نو کاری.چرا که عمدتاً‌ با هم لینک نیستند، ‌در نتیجه هر کس برای خود زحمتی کشیده و نتیجه اش را بیرون می دهد و با موازی کاری به این عرصه لطمه وارد می کند.

وی ادامه داد:‌ کتابدارها و مسئولان نشریات کتابخانه ها باید کار کتابدرای کنند،‌نه تشریفاتی و اداری. اکنون بهترین کارهای ما را کسانی انجام داده اند که کارمند دولت نیستند. کار کوروش نورز مرادی در زمینه فهرست مطبوعات منحصر به فرد است و برای نخستین بار در ایران و در جهان انجام شده و آن تهیه فهریست مطبوعات اسلامی است که همراه با صدها تصویر از این نشریات به چاپ رسیده است. وی در سال 1380 به این کار پرداخته است و ذکر 68 منبع در پایان از مهمترین خصوصیات این فهرست به شمار می رود.

نوروز مرادی در پایان مهمترین خلاء موجود در زمینه مطبوعات را جالی خالی ‌کرونولوژِی ‌مطبوعات دانست و به افراد پیشکسوتی که در حوزه فهرست نگاری مطبوعات تلاش کرده اند اشاره کرد و از فرید قاسمی،‌ پوری سلطانی، ‌مسعود برزین، ‌مهدی جعفری خانقاه، ‌معین الیدن مهرابی، ‌علیرضا سلامی، جعفر خمامی زاده،‌ محمد صدر هاشمی ‌و... نام برد.

پیشنهاد سردبیر
اخبار برگزیده
ارسال نظر
 
نام کامل :
ایمیل :
متن :
تعداد کاراکتر 0 از 4000