هدر اصلی سایت
PrintPageچاپPrintPageچاپ با عکس ToFriendارسال به دوستان Whatsapp google_plus Line twitter
خانه ملت بررسی می‌کند

مجلس در آیینه انقلاب/ نگاهی به روند تشکیل مجلس بعد از پیروزی انقلاب اسلامی

سرویس سیاسی
به بهانه سی و نهمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی خبرگزاری خانه ملت به ادوار مجلس شورای اسلامی نگاهی داشته است.
جمعه 20 بهمن 1396 ساعت 10:38
مجلس در آیینه انقلاب/ نگاهی به روند تشکیل مجلس بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به بهانه سی و نهمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی خبرگزاری خانه ملت به ادوار مجلس شورای اسلامی نگاهی داشته است. http://cdn.icana.ir/d/019/201802108638676356.jpg مجلس,در,آیینه,انقلاب/,نگاهی,به,روند,تشکیل,مجلس,بعد,از,پیروزی,انقلاب,اسلامی Icana

خبرگزاری خانه ملت، گروه سیاسی؛ احمد خزائی - پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در حالی که امام خمینی(ره) هنوز در پاریس حضور داشتند، در ۲۲ دی‌ماه سال 57 طی اطلاعیه‌ای، اعضای شورای انقلاب اسلامی را تعیین و وظایف آن را برای مردم تشریح کردند. در نهایت موجودیت شورای انقلاب به عنوان اولین و یکی از بنیادی‌ترین ارکان قدرت سیاسی و عالی ترین نهاد تصمیم گیری در کشور بعد از امام خمینی (ره)، در تاریخ22 دی ماه سال 57 و به فاصله یک ماه مانده به پیروزی انقلاب اسلامی با پیام امام رسما اعلام شد. در 26 دی‌ماه محمدرضا پهلوی از کشور خارج شد و پس از آن حضرت امام خمینی(ره) در 12 بهمن ماه وارد ایران شدند.

تشکیل دولت موقت جهت تسریع پیشبرد امور کشور پس از انقلاب

3 روز پس از ورود بناینگذار کبیر انقلاب اسلامی به کشور در 15 بهمن ماه سال 57 امام خمینی رهبر کبیر انقلاب در سالن اجتماعات مدرسه علوی تهران، مهندس مهدی بازرگان را به عنوان نخست وزیر دولت موقت منصوب و درحکم وی وظایف یک دولت انتقالی را ذکر نمود. این حکم در آغاز جلسه توسط آیت الله اکبر هاشمی رفسنجانی قرائت شد و سپس امام خمینی درباب لزوم همکاری با دولت موقت انقلاب، بیاناتی را ایراد فرمودند.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در ۲۲ بهمن سال ۵۷ همه‌پرسی نظام جمهوری اسلامی در ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ برگزار شد. پیش نویس قانون اساسی به دستور امام خمینی (ره) نگارش یافت و توسط شورای انقلاب و دولت موقت مورد بحث و بررسی قرار گرفت و جهت جلب آرا و انظار مردم و اندیشمندان در 24 خردادماه سال 58 در روزنامه‌های کثیرالانتشار منتشر شد.

تاکید امام خمینی (ره) بر تهیه قانون اساسی

بنا بر تصمیم امام خمینی (ره) تشکیل مجلس خبرگان قانون اساسی جهت بررسی نهایی قانون اساسی، قانون انتخابات این مجلس تصویب شد و این انتخابات در 12 مردادماه 58 برگزار و 75 نفر نماینده این مجلس انتخاب شدند. مراسم آغاز به کار مجلس خبرگان قانون اساسی در روز 28 مرداد 58 با پیام حضرت امام (ره) برگزار و این مجلس موفق شد پس از سه ماه تلاش و فعالیت بی‌وقفه، کار تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران را در 24 آبان 1358 در دوازده فصل و 175 اصل و یک مقدمه و مؤخره به انجام رساند. نهایتا در تاریخ 12آذرماه سال 58 قانون اساسی با درصد بالایی به تصویب نهایی ملت ایران رسید.

روز ۵ بهمن ۱۳۵۸ به فاصله یک سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی، اولین انتخابات ریاست جمهوری در ایران برگزار شد. این انتخابات در شرایطی برگزار شد که دولت موقت مهندس مهدی بازرگان استعفا داده و مدیریت نظام به شورای انقلاب محول شده بود.

در این انتخابات که ۶۷/۴ درصد واجدین شرایط در آن شرکت کردند، در مجموع ۱۴ میلیون و ۱۵۲ هزار و ۸۸۷ رای از مردم اخذ شد که از این تعداد، ابوالحسن بنی‌صدر با کسب ۱۰ میلیون و ۷۵۳ هزار و ۷۵۲ رأی و با شکست سیداحمد مدنی که پس از وی در جایگاه دوم ایستاد، به عنوان نخستین رئیس جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد. بعد از بنی‌صدر و مدنی، حسن حبیبی رتبه سوم را کسب کرد و پس از او به ترتیب محمد صادق طباطبایی، کاظم سامی، صادق قطب‌زاده و داریوش فروهر رتبه‌های چهارم تا هفتم در کسب آراء را از آن خود کردند. بنی‌صدر روز ۱۵ بهمن ۱۳۵۸ سوگند ریاست جمهوری خورد و کار خود را در این سمت رسماً آغاز شد.

اولین دوره مجلس شورای اسلامی

پس از تشکیل دولت، این بار نوبت به برگزاری انتخابات مجلس رسید. اولین انتخابات مجلس شورای اسلامی در روز جمعه مورخ 24 اسفندماه سال 58 برگزار شد. اولین دوره مجلس شورای اسلامی در هفتم خرداد ماه سال 1359 با پیام رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی رحمه الله علیه افتتاح شد. آیت الله هاشمی رفسنجانی در این دوره به عنوان رئیس از سوی نمایندگان انتخاب شد.

نکته قابل توجه این است که تا پیش از هفتم خرداد ماه سال 59، کشور بدون مجلس به کار خود ادامه می داد و تقریبا امور تقنینی را شورای انقلاب بر عهده داشت. البته بعد از استعفای دولت موقت امور اجرایی نیز بر عهده شورای انقلاب بود تا اینکه ابوالحسن بنی صدر به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد.

دومین دوره مجلس شورای اسلامی

انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی در زمانی برگزار شد که کشور طی چندین سال پس از پیروزی انقلاب،‌ دوران پرفراز و نشیبی را پشت سر گذاشته بود. بسیاری از یاران و حامیان اصلی انقلاب از جمله آیت‌الله مطهری و آیت‌الله بهشتی به شهادت رسیده بودند و بنی‌صدر اوّلین رئیس جمهوری ایران فراری شده و محمدعلی رجایی، رئیس جمهور بعدی نیز به همراه نخست وزیر محمدجواد باهنر به شهادت رسیده بود. گذشته از این کشور درگیر جنگی ناخواسته و تحمیلی شده بود که حجم عظیمی از سرمایه‌های مادی و معنوی کشور را مصرف می‌کرد و گروه‌های معاند و مخالف نظام نیز با ترور و ایجاد ناامنی به دنبال ایجاد بی‌ثباتی بودند. در کنار این موارد تحریم‌های اقتصادی، سیاسی و نظامی آمریکا و کشورهای غربی نیز بر وضعیت سیاسی کشور سایه انداخته بود.

انتخابات این دوره در تاریخ‌های 26 فروردین ماه و 27 اردیبهشت ماه سال 63 در دو مرحله برگزار شد. نحوه انتخابات در این دوره به سه صورت بود: 1- سراسری مستقیم 2- سراسری غیر مستقیم 3- سراسری برای اقلیت‌های دینی. انتخابات سراسری مستقیم شامل 187 حوزه انتخابیه بود و انتخابات سراسری غیر مستقیم در شهرهای جنگ‌زده شامل آباده، دهلران، مهران، دشت آزادگان، قصر شیرین و خرمشهر انجام شد. انتخابات سراسری برای اقلیت‌های دینی نیز شامل ارامنه شمال و جنوب، آشوری و کلدانی، کلیمیان و زرتشتیان بود.

مهم‌ترین و جدّی‌ترین احزاب و تشکل‌های شرکت‌کننده در این دوره از انتخابات، جامعه روحانیت مبارز، حزب جمهوری اسلامی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و انجمن اسلامی معلمان بودند. در این دوره نیز آیت‌الله هاشمی رفسنجانی به عنوان رئیس مجلس شورای اسلامی انتخاب شد.

سومین دوره مجلس شورای اسلامی

انتخابات دوره سوم مجلس شورای اسلامی در دو مرحله در تاریخ‌های 19 فروردین ماه و 23 اردیبهشت ماه سال 67 برگزار شد. هفت گروه و تشکل مهم در انتخابات سومین دوره مجلس شورای اسلامی فعالیت می‌کردند که عبارت بودند از جامعه روحانیت مبارز تهران، جامعه روحانیون مبارز تهران، دفتر تحکیم وحدت، خانه کارگر، انجمن اسلامی معلمان ایران، انجمن اسلامی وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی و انجمن اسلامی مدرّسین دانشگاه‌ها.

از بین این هفت تشکل سه تشکل دفتر تحکیم وحدت، انجمن اسلامی معلّمان ایران-تهران و تشکیلات خانه کارگر ایران- تهران، در شهر تهران به هم پیوستند و ائتلافی به نام ائتلاف مستضعفین و محرومین را تشکیل داند که از نظر فکر به روحانیون مبارز نزدیک بودند.

در مرحله اول انتحابات در 5 حوزه انتخابیه آبادان، دهلران و مهران، دشت آزادگان، قصر شیرین و خرمشهر به طور غیر مستقیم برگزار شد و برای رای‌گیری رزمندگان در جبهه‌ها صندوق‌های ثابت و سیار به اندازه کافی در نظر گرفته شده بود و رزمندگان در جبهه‌های غرب و جنوب آرای خود را به نفع کاندیداهای مورد نظر خود به صندوق ریختند. همچنین در شهرهای مرزی پیرانشهر و سردشت که مورد بمباران شیمیایی قرار گرفته بودند، نسبت به دوره دوم تعداد بیشتری از مردم در انتخابات شرکت کردند.

آیت الله هاشمی رفسنجانی ریاست دو سال ابتدایی سومین دوره مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت و 2 سال باقی مانده از عمر این مجلس با رای نمایندگان بر عهده مهدی کروبی گرفت.

چهارمین دوره مجلس شورای اسلامی

 پس از رحلت امام خمینی در 14 خرداد 1368 صف‌بندی‌های سیاسی در کشور چینش جدید و نظم متفاوتی یافت. یکی از مهم‌ترین وقایع موثر بر این صف‌بندی‌ها، انتخابات ریاست جمهوری دوره پنجم و خداحافظی هاشمی رفسنجانی با صندلی ریاست مجلس بود؛ پستی که از آغاز تشکیل مجلس بعد از انقلاب همواره با نام آیت الله هاشمی قرین بود. عدم حضور ایشان در مجلس، رقابت فراکسیون‌های چپ (اکثریت) و راست (اقلیت) مجلس سوم را در شرایط جدید کشور به خوبی نمود و بروز داد.

پیش از انتخابات این دو جناح وارد رقابت و درگیری‌های حزبی و سیاسی متعدّد و شدیدی شدند به طوری که جناح چپ در قبال دولت و مخالفت آنها با دولت، نوعی نزدیکی اجباری را میان جناح راست و طیفی از وزیران همفکر هاشمی رفسنجانی به وجود آورد؛ قرابتی که نتیجة آن در انتخابات مجلس چهارم به خوبی بروز و ظهور یافت.

چهره‌های شاخص جناح چپ و بخصوص کروبی و موسوی خوئینی‌ها برای اعتراض بر روندی که آن را «رد صلاحیت‌های گسترده» می‌نامیدند از مدّتها قبل رایزنی‌های گسترده‌ای را آغاز کرده بودند. از طرفی دیگر مجمع روحانیون مبارز به هاشمی رفسنجانی، رئیس جمهور، نامه‌ای نوشت که در صورت ردّ صلاحیت شدن کاندیداهایش «تصمیم نهایی» را برای حضور در انتخابات خواهد گرفت. این خود نشاند‌هندة دو قطبی شدن فضای آن روزهای کشور است.

انتخابات چهارمین دوره مجلس در 21 فروردین ماه سال 71 برگزار شد و نتایج این مرحله به طور کامل در 27 فروردین اعلام شد و انتخاب 135 نماینده به مرحله دوم کشید. مرحله دوم در روز جمعه 18 اردیبهشت ماه برگزار شد و نتایج اولیه آن روز بعد و نتایج نهایی در 22 اردیبهشت اعلام شد.

مجلس شورای اسلامی در تاریخ بیست و سوم تیرماه سال 1372 با تصویب ماده واحده ای روز دهم آذر ماه سالروز شهادت مجتهد مجاهد و سیاستمدار متعهد آیت الله سید حسن مدرس را به عنوان روز مجلس نام گذاری کرد.

علی اکبر ناطق نوری ریاست این دوره از مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت.

پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی

مرحلة اوّل انتخابات در 18 اسفندماه سال 74 و مرحله دوم انتخابات مجلس در 31 فروردین ماه سال 75 برگزار شد و در این دوره مشارکت سیاسی مردم 20/71 درصد بود.

در این مجلس اکثریت با جناح راست و اصولگرا بود ولی احزاب چپ، کارگزاران سازندگی، جمعیت دفاع از ارزشهای انقلاب اسلامی و نمایندگان مستقل نیز حضور چشمگیری داشتند. جناح راست با 140 نماینده، کارگزاران سازندگی و تشکل‌های کارگری 110 نماینده و مستقل‌ها با حدود 30 تا 40 نماینده ترکیب سیاسی این مجلس را تشکیل دادند و سه فراکسیون بزرگ پدید آمد: 1- فراکسیون جناح راست که حزب الله نامیده شد 2- فراکسیون کارگزاران و گروه‌های خط امام و تشکل‌های کارگری که فراکسیون مجمع حزب الله نامیده شد 3- فراکسیون مستقل، که نمایندگان غیر وابسته به هر دو فراکسیون را در بر می‌گرفت.

علی اکبر ناطق نوری ریاست این دوره از مجلس شورای اسلامی را برعهده داشت.

ششمین دوره مجلس شورای اسلامی

 انتخابات ششمین دوره مجلس شورای اسلامی، در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۷۸ برگزار شد. مجلس ششم در هفتم خرداد 1379 شروع به کار کرد. این دوره از مجلس به دلیل راه یافتن تعداد زیادی از نمایندگان احزاب اصلاح‌طلب به مجلس اصلاحات شهرت پیدا کرد. در این مجلس، جبهه دوم خرداد توانست که در اکثریت مطلق مجلس را به دست آورد. در تهران بزرگ، فهرست نامزدهای پیشنهادی حزب جبهه مشارکت ایران اسلامی، ۹0درصد کرسی‌های این حوزه را کسب کرد. از مشخصه‌های این دوره از مجلس می‌توان به جوان بودن حدود 80درصد از نمایندگان (که بین 40 تا 45 سال سن داشتند) اشاره کرد و همچنین حدود 80درصد از نمایندگان دارای مدارک لیسانس و فوق لیسانس بودند.

مهدی کروبی ریاست این دوره از مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت.

هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی

انتخابات هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی، در تاریخ ۱ اسفند ماه سال 82 برگزار شد و مردم با مشارکت 51 درصدی نمایندگان خود را انتخاب کردند، در دور نخست 228 نفر و در دور دوم که در تاریخ 18 اسفندماه سال 82 برگزار شد 57 نفر به مجلس راه یافتند و باقی نمایندگان بعد از برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای قدم به خانه ملت نهادند.

غلامعلی حدادعادل ریاست این دوره از مجلس شورای اسلامی را برعهده داشت.

هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی

مجلس هشتم پس از حضور 57 درصدی مردم در انتخابات ۲۴ اسفند سال ۱۳۸۶، 205 نماینده خود را شناخت. در مرحله دوم انتخابات که در ۶ اردیبهشت سال ۱۳۸۷ برگزار شد، ۱۶۴ داوطلب نمایندگی مجلس شورای اسلامی برای کسب ۸۲ کرسی نمایندگی مجلس شورای اسلامی، از مجموع ۵۴ حوزة انتخابیه در ۲۱ استان کشور، به رقابت با یکدیگر پرداختند و ۱۸ نامزد انتخاباتی اصلاح‌طلب، ۱۸ نامزد انتخاباتی مستقل و ۴۶ اصولگرا، به مجلس هشتم راه یافتند. به این تعداد 6 نفر هم پس از انتخابات میان‌دوره‌ای در 22 خرداد ماه سال 88 اضافه شدند و مجلس تکمیل شد.

اکثریت این مجلس با اصولگرایان بود و علی لاریجانی به جای حداد عادل بر صندلی ریاست مجلس تکیه زد.

نهمین دوره مجلس شورای اسلامی

انتخابات دوره نهم مجلس شورای اسلامی در ۱۲ اسفند ۱۳۹۰ برگزار شد و مرحله دوم این انتخابات در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۱ برگزار شد و در نهایت در انتخابات میان‌دوره‌ای در ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ و همزمان با یازدهمین دورة انتخابات ریاست جمهوری ایران، چهار کرسی باقیمانده هم منتخب خود را شناختند. انتخابات میان‌دوره در چهار حوزة‌ تنکابن، رامسر و عباس‌آباد؛ دماوند و فیروزکوه؛ تویسرکان؛ ایلام، ملکشاهی، شیروان چرداول، ایوان و مهران برگزار شد و همة 290 نمایندة مجلس شورای اسلامی انتخاب شدند.

ریاست این دوره از مجلس شورای اسلامی نیز بر عهده دکتر علی لاریجانی بود.

دهمین دوره مجلس شورای اسلامی

دهمین دوره از انتخابات مجلس شورای اسلامی در ۷ اسفند سال 94 و ۱۰ اردیبهشت ماخ سال 95 برگزار شد. در این دوره از مجلس 3 فراکسیون مستقلین ولایی، نمایندگان ولایی و فراکسیون امید حضور دارند. در 2 اجلاسیه اول مجلس دهم دکترعلی لاریجانی به عنوان رئیس مجلس انتخاب شده است./

پایان پیام

پیشنهاد سردبیر
اخبار برگزیده
ارسال نظر
 
نام کامل :
ایمیل :
متن :
تعداد کاراکتر 0 از 4000

آخرین اخبار