ولادت امام موسی کاظم (ع)
1389/02/19 15:17:00
سرویس اقتصادی
/اختصاصی خانه ملت/

متن کامل گزارش کاتوزیان در جلسه غیر علنی مجلس

**رییس کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی امروز یکشنبه ۱۹ اردیبهشت ماه در یک جلسه غیررسمی غیرعلنی، وضعیت حوزه‌های نفتی و گازی کشور را در قالب گزارشی به نمایندگان مجلس تشریح کرد.

متن این گزارش که از سوی حمیدرضا کاتوزیان در اختیار خبرگزاری خانه ملت، قرار گرفت به این شرح است:

بسم الله الرحمن الرحیم

با عرض سلام خدمت همکاران گرامی، نظر به اهمیت شرایط اقتصادی کشور و توجه به موقعیت منابع انرژی و وضعیت بهره برداری از این منابع لازم  موارد ویژه و پراهمیتی را خدمت شما عزیزان عرضه کنم تا انشاءالله این موضوع بتواند در تصمیم گیری‌های آتی مجلس محترم مفید واقع شود.

 

ابتدائا به موضوع نفت می پردازم:

به طور کلی اکتشافات صورت گرفته در ناحیه خلیج فارس در سه دوره سالهای تا سال 56، سپس 56 تا 77 و بعد 77 تاکنون انجام شده است. عمده اکتشافات مهم در دوران اول است، در دوران دوم جنگ تحمیلی از موانع اصلی توسعه اکتشافات بود در دوران سوم گرچه لا رویکرد جدید میادین مختلفی کشف و مورد بهره برداری قرار گرفت اما عدم سرمایه گذاری کافی چه در حوزه اکتشاف و چه در حوزه توسعه میادین مشترک کشور دچار زیان شده است.

اگر از روی نقشه های میادین نفتی حوزه خلیج فارس کشور خود را با دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس مقایسه کنیم. خواهیم دید که بعد از سال 56 میزان فعالیت کشورهای حاشیه خلیج فارس بسیار بیشتر بوده و در ناحیه متعلق به ایران کمتر اکتشافات قابل توجه و بهره برداری جدید قابل ملاحظه ای صورت پذیرفته است. این آمار از روی تعداد دکلهای فعال در منطقه خلیج فارس نیز قابل محاسبه است.

مشکلات در این زمینه مربوط به عدم فعالیت کافی و سرمایه گذاری لازم در این ناحیه در اینجا یک عقب ماندگی جدی و قابل ملاحظه به چشم می خورد که باید سیاستگذاری و تصمیمات لازم و صحیح در این خصوص صورت پذیرد و الا ادامه این وضع مشکلات جدی برای کشور به وجود خواهد آورد.

موضوع دیگر که بسیار قابل توجه است بحث میادین مشترک نفتی در حوزه فارس است. مجموعا 13 میدان نفتی مشترک داریم که 8 میدان در آب و 5 میدان در خشکی است.

از بین این میادین بخشی در حال تولید است و بخشی در مرحله اکتشاف اولیه است میدان اسفندیار (با عربستان سعودی)، میدان آرش (بایکوت) و برخی در مرحله انتقاد قرار داد (مثل یادآوران وآزادگان که با عراق مشترک است) ـ کشورهای همسایه در حوزه میادین مشترک بسیار فعال عمل می کنند و عمدتا یا مناقصه لازم و قراردادها را به انجام رسانده اند یا به سرعت در حال بهره برداری و بعضا مناقصه هستند. توجه رقبا نسبت به میادین مشترک بسیار باحساسیت و پرشتاب است و ما متاسفانه کم تحرک هستیم البته باید اذعان کنم که آقای میرکاظمی فعالیت جدی را آغاز کرده اند و مدیران ارشد دیگر بویژه شرکت نفت ایران نیز در این زمینه برنامه خوبی در دست اقدام دارد. موضوعات را فقط نباید موضع یک وزارتخانه تلقی کرد اینها مسائل کلی هستند و باید نگاه حکومتی به آنها داشت و تصمیم گیری های بهینه و آنها را از اولویت های مهم کشور تلقی کرد بویژه موضوع سرمایه گذاری در این بخش گاهی سرنوشت کشور و تصمیم گیری در برخی موارد منجر به ضرر و زیانهای دائم و روزمره می شود مثلا یک میدان مشترک که قرار بود با طرف خارجی دنبال شود و آنها نیز ورود مناسبی داشتند با اعمال نظر بعضی از دوستان تعهد تولید 260000 بشکه در روز تبدیل شد به 20000 بشکه در روز آن هم از یک چاه اکتشافی. این قبیل اعمال فشارهای غیرکارشناسی از یک سو و پذیرش بلاجهت و بی دلیل این موارد نیز از سوی دیگر برداشت از یک میدان مشترک را به مخاطره می اندازد.

موضوع قابل توجه دیگر در زمینه نفت مساله توسعه صنایع نفت عراق و اثرات آن بر بازار انرژی ایران است که نباید سیاستگذاران و تصمیم گیرندگان ارشد کشور از آن غفلت نمایند. عملکرد دولت عراق در این زمینه و اظهارات آنها در کنفرانس و مجموعه نگاهی که بر وضعیت نفت عراق از سوی قدرتهای بزرگ اقتصادی حاکم است حاکی از توسعه سریع و پرشتاب میادین نفتی آن کشور بدون توجه به برداشت ضیافتی از مخازن بوده که هم در کوتاه مدت و هم در بلندمدت بر بازار انرژی از اثرات منفی قابل ملاحظه ای خواهد داشت و عملا منجر به جابجایی موقعیت ایران در بازار نفت و البته گاز و کم رنگ شدن تاثیرگذاری ما در روابط بین المللی خواهد شد. عراق هم اکنون دارای 110 میلیارد بشکه ذخایر شناخته شده و 17/3 تریلیون مترمکعب گاز طبیعی دارد. گرچه شرایط کنونی برداشت از مخازن نفت و گاز عراق و ظرفیت پالایشی آن چندان قابل توجه نیست اما عراق درصدد است طی دو مرحله تولید خود در یک برنامه 2 ساله از 5/2 به 5/4 میلیون بشکه برساند یعنی ظرفیت صادراتی ایران را پر کند! و در مرحله دوم طی سال ظرفیت تولیدش را به 6 میلیون بشکه برساند. طی همین دو دوره کشف 40 میلیارد بشکه ذخیره جدید نیز در دستور کار آنها قرار دارد.

مناقصه های مرحله اول کار را انجام داده و برنامه های توسعه را واگذار کرده اند. برای مرحله دوم نیز مناقصه ها انجام شده یا در حال انجام است و بخشی از کار واگذار گردیده است. طی این دو مرحله 5/8 میلیون بشکه تولید اضافه خواهند داشت که با ظرفیت تولید 5/2 میلیون بشکه ای فعلی کل تولید آنها تا سال 2017 به 11 میلیون بشکه خواهد رسید (قریب 3 برابر ایران).

 

سوال این است که عراق چگونه این تحول بزرگ را مدیریت کرد؟ برای عملی شدن این حرکت 10 ساله قدمهای زیر را طی کرده اند:

1ـ ایجاد اراده و توافق ملی بین جناحهای مختلف حاکمیت بر سر توسعه میادین نفت و گاز به عنوان موتور محرک اقتصاد ملی

2ـ عملگرایی به معنی جذب حداکثری مشارکت سرمایه و فناوری های پیشرفته بین المللی (این هم از توافقهای عمومی و بین جناحی بوده)

3 ـ طراحی منطقی چهارچوبهای حقوقی قراردادها که عمدتا مبتنی بر تجربه ایران و قراردادهای بیع متقابل بوده است، (جزئیات آنها همه در دست ما هست)

4 ـ دادن اولویت به طرحهای افزایش بازیافت در میادین بزرگ

5 ـ استفاده حداکثری از تاسیسات موجود

نگاه ما نسبت به عراق باید به عنوان یک کشور رقیب که می رود از عربستان نیز پیشی بگیرد تغییر کند. عراق قدرتمندی که با ثروت آینده اش می تواند رقیب بلامنازعی در حوزه نفت و گاز برای کل کشورهای منطقه بویژه ایران باشد.

 

راه حل ها:

1ـ اراده، تصمیم و همدلی ملی (قوای سه گانه، نهادهای نظارتی، چهره های اثرگذار)

2ـ کمیته تصمیمات (جایگزین شورای اقصتاد و هیات سه نفره و...)

مدیرعامل شرکت نفت وزیر یا ـ نماینده تام الاختیار رئیس جمهور ـ دو نماینده مجلس ـ معاون وزیر اقتصاد ـ معاون ارزی بانک مرکزی ـ معاون سازمان بازرسی

3ـ اولویت ها (میادین مشترک بویژه با عراق) ـ طرحهای افزایش بازیافت ـ میادین توسعه نیافته)

4ـ مدلهای قراردادی (بیع متقابل پاسخگوی طرحهای توسعه میادین توسعه نیافته است ولی برای افزایش بازیافت و طرحهای اکتشافی مناسب نیست)

 

اما در مورد وضعیت منابع گازی کشور:

37 درصد پارس جنوبی متعلق به ایران است که شامل 2/14 تریلیون مترمکعب گاز طبیعی و 18 میلیارد بشکه میعانات گازی است. اینها 6 درصد ذحایر کل گاز جهان و 36 درصد ذخایر کل ذخایر ایران است.

ارزش سهم ایران 4400 میلیارد دلار است.

اگر هر فاز از 28 فاز پارس جنوبی به طور متوسط روزانه 25 میلیون مترمکعب تولید کند، جمعا 700 میلیون مترمکعب در روز و سالیانه 5/255 میلیارد مترمکعب گاز در اختیار خواهیم داشت که اگر ارزش هر مترمکعب 25 سنت فرض شود ارزش آن برابر 87/63 میلیارد دلار در سال خواهد شد.

بعلاوه میعانات گازی 28 میلیارد دلار در سال، گوگرد 122 میلیون دلار در سال و تولید گاز مایع 8/6 میلیارد دلار در سال خواهد بود.

بنابراین اگر بهره برداری کامل از همه فازها صورت گیرد، بیش از 6/98 میلیارد دلار در سال درآمد خواهیم داشت. اینها فقط ارزش تولیدات چهار محصول فوق است؛ اگر توسعه صنایع پایین دستی، پتروشیمی، اتان و هلیم و تزریق گاز به چاههای نفت را هم اضافه کنیم درآمد بسیار بالایی خواهد شد. در ایران به منظور رسیدن به اهداف سند چشم انداز نیازمند به سرمایه گذاری برابر 75/37 میلیارد دلار در بخش بالادستی و 173 میلیارد دلار در پایین دستی گاز هستیم.

تنها در این صورت سرمایه گذاری و توسعه سریع میدان مذکور توجیه اقتصادی دارد. فعلا قطر 13 فاز فعال دارد که تا سال 2014 اینها را به 22 فاز می رساند در ایران 8 فاز به بهره برداری رسیده و فازهای 9 و 10 هنوز به بهره برداری کامل نرسیده است. به صورت تقریبی می توان گفت قطر تقریبا 25 میلیارد دلار سالانه از مخزن مشترک پارس جنوبی بیشتر از ما بهره برداری می کند.

 

چالشهای موجود:

- نبود سازمان و نظام مدیریتی مناسب در منطقه و عدم یکپارچگی

- مشکلات اجتماعی، زیست محیطی، نبود جاذبه های شهری برای کارکنان

- مکان یابی و تکمیل صنایع و طرحهای پتروشیمی

- عدم انتقال تکنولوژی و چالش در حوزه تامین، تجهیزات و جذب فناوری مورد نیاز (تحریم ها)

- عدم تحقق سرمایه گذاری های لازم و مشکلات تامین منابع مالی

- حضور هم زمان موازی و متداخل و متعارض دستگاههای نظارتی و تشدید حاشیه محافظه کارتر در تصمیمات

ـ عدم تدوین سند جامع راهبرد انرژی کشور

ـ عدم اجرای درست اصل 44

 

پیشنهادها:

ـ اصلاح ساختار مدیریتی سازمان منطقه پارس جنوبی و طراحی شهرهای مناسب

ـ استفاده از سرمایه های موجود در منطقه و برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس

ـ تامین 30 میلیارد دلار از طریق بیع متقابل

ـ تامین 30 میلیارد دلار دیگر برای طرح LNG از طریق محل ارزش گاز صادراتی در درازمدت

اخبار برگزیده
ارسال نظر
 
نام کامل :
ایمیل :
متن :
تعداد کاراکتر 0 از 4000

آخرین اخبار
Powerd By : Tasvirnet