هدر موبایل
1389/06/03 11:58:00
سرویس فرهنگی

فهرست توصیفی شبیه‌نامه‌های کتابخانه‌ی مجلس منتشر می‌شود

**فهرست توصیفی شبیه‌نامه‌های کتابخانه‌ی مجلس» بزرگ‌ترین مجموعه‌ به جای مانده شبیه‌نامه‌های ایران از دوره‌ قاجار به زودی به کوشش "رضا کوچک‌زاده" منتشر می‌شود.

رضا کوچک‌زاده، کارشناس ارشد کارگردانی در اشاره به طرح آماده‌سازی شبیه‌نامه‌ها ی موجود در کتابخانه مجلس شورای اسلامی گفت: گویا سال‌هاست که این شبیه‌نامه‌ها در بخش خطی کتابخانه‌ی مجلس نگه‌داری می‌شود؛ کاوش پی‌گیرانه‌ و چندساله‌ام هم، آگاهی مرا از تاریخ و چه‌گونگی ورود این مجموعه به کتابخانه‌ی مجلس نیفزود. این شبیه‌نامه‌ها حتا پیش از ورود استاد حائری (دهه‌ی 1330) نیز در کتابخانه‌ی مجلس، وجود داشته و نگه‌داری می‌شده است. البته فرضیه‌ای درباره‌ی آن دارم که در دیباچه‌ی فهرست خواهد آمد.

وی ادامه داد: تا آنجا که می‌دانم، نخستین‌بار بنیاد نمایش‌های سنتی تهران (با هدایت فرخ غفاری) در دهه‌ی 1350 و به مناسبت جشن هنر شیراز، این مجموعه را کشف کرده و پیشنهاد کار روی این مجموعه‌ی عظیم، پس از آن به صورت رسمی انجام شد.

کوچک‌زاده تصریح کرد: مجمع بین‌المللی تعزیه که مرداد 1355 در جشن هنر شیراز برگزار شد با امضای بیانیه‌ای از سوی اندیش‌مندان و پژوهش‌گران جهانی پایان یافت. این بیانیه از دولت ایران خواسته بود تا برای توجه بیشتر به گنجینه‌ی نمایش‌های سنتی از جمله شبیه‌خوانی و پژوهش علمی بر روی آن‌ها، بنیاد نمایش‌های سنتی را به وجود آورد؛ که در پی آن، این بنیاد شکل گرفت و از نخستین پژوهش‌هایش، کار بر روی همین شبیه‌نامه‌های کتابخانه‌ی مجلس بود. زنده‌یاد عنایت‌اللـه شهیدی و جناب محمدرضا خاکی در همان سال‌ 1355 از سوی بنیاد مأمور ‌شدند تا به شکل متمرکز، روی این مجموعه کار کنند.

وی افزود؛ «انقلاب در روند این پژوهش‌ها فاصله‌ انداخت. پس از انقلاب، جناب خاکی برای ادامه‌ی تحصیل به خارج از کشور رفت ولی آقای شهیدی به دلیل دل‌بستگی‌های خود به این کار ادامه دادند و پژوهش درازمدتی را بر روی این شبیه‌‌نامه‌ها انجام دادند که حاصلش در کتابی با عنوان «پژوهشی در تعزیه و تعزیه‌خوانی از آغاز تا پایان دوره‌ی قاجار» منتشر شد که کتاب سال و کتاب برگزیده‌ی یونسکو نیز شد.

این پژوهش‌گر افزود: من در سال 1383 از وجود چنین مجموعه‌ی گران‌قدری در کتابخانه‌ی مجلس آگاهی یافتم. در آن سال با انتشارات سمت برای تدوین کتابی دانشگاهی درباره‌ی نمایش‌های ایران، وارد قرارداد شده بودم. به همین دلیل از مدیر انتشارات خواستم برای استفاده از این مجموعه، مرا به کتابخانه‌ی مجلس معرفی کند؛ زیرا در آن زمان، ورود به بخش خطی این کتابخانه با تدابیر خاصی ممکن بود.

وی ادامه داد: 6 ماه بعد بود که توانستم به نسخه‌ها دست پیدا کنم. وقتی به عنوان منبع پژوهشی به سراغ  این شبیه‌نامه‌ها رفتم، دریافتم که آن‌ها نه عنوانی‌ دارند و نه ثبت شده‌اند؛ بلکه در جعبه‌ی کارتونی بزرگی روی هم تلنبار شده بود.

کوچک‌زاده گفت: آقای شهیدی جداسازی اولیه‌ی این شبیه‌نامه‌ها را انجام داده بودند که البته کامل و دقیق نبود. مجبور شدم برای بهره‌گیری از آن‌ها، لیستی تهیه کنم که شامل فهرست عنوان‌ها بود ولی پس از مدتی، این فهرست به نظرم چندان کارآمد نیامد؛ نیاز بود شخصیت‌ها و تفاوت نسخه‌ها بیشتر شناخته شود و ساختار نسخه‌ها نیز بر فهرست اضافه شود که در حدود دو ماه، این کار زمان برد.

وی گفت: سال 86 من در دانشگاه سوره، واحد «نمایش در ایران» را تدریس می‌کردم و در خلال این درس از دو دانشجو خواستم برای کار پایان ترم بر روی این مجموعه متمرکز شوند. قرار شد آن‌ها فهرست تازه‌ای بنویسند تا با فهرست پیشین رویارو شود؛ و کار با افزودن ویژگی‌های بیشتری در فهرست دنبال شد. ولی از آن‌جا که ایشان با شبیه‌خوانی آشنا نبودند، این فهرست نیز نقص‌های بسیاری داشت و کمابیش به کار نیامد؛ جز آن که مرا به اشتباهات و مشکلات نگارش چنین فهرست موضوعی و تخصصی بیشتر آگاه کرد.

این مدرس تئاتر افزود: یک سال پس از این تلاش، بخش پژوهش کتابخانه‌ی مجلس برای انتشار این فهرست با من تماس گرفت؛ پس از آن، تصمیم بر آن شد که کار بر روی این نسخه‌ها به شکل جدی‌تری پی‌گیری شود. زمستان 1388 فهرست نهایی من برای 226 نسخه آماده شد ولی دریافتم که با کار بیش‌تر، می‌توان با دقت بیش‌تری به جداسازی و تنظیم نسخه‌ها پرداخت. از ریاست کتابخانه خواستم که شرایط انجام چنین پروژه‌ای را به وجود آورد و ایشان با روی باز پذیرفت.

وی افزود: پس از آن، حدود سه ماه و نیم به شکل شبانه‌روزی بر روی این مجموعه کار کردم تا جدا‌سازی و تنظیم این مجموعه انجام شود؛ به گونه‌ای که مراجعان بتوانند در صورت نیاز، این اسناد را به راحتی پیدا کنند. تمام مجلس‌‌های تعزیه از آغاز، جداسازی و مرمت شد؛ زیرا بیش از 85 درصد آن‌ها منسوخ شده بودند و به مرمت نیاز داشتند. بخش مرمت کتابخانه بسیج شد تا در مدت یک ماه و نیم همه‌ی این سندها را به نوعی بازیافت کند. و من همین‌جا از مدیر بخش مرمت ـ‌جناب جعفریان‌ـ و همکاران‌شان که این راه را هموار نمودند، سپاس‌گزاری می‌کنم.

وی ادامه داد: پس از آن مشخص شد که هر برگ مربوط به کدام مجلس است و عنوان و ترتیب و شماره‌ی صفحات را مرتب کردم و همه‌ی این کار‌ها، همزمان با مرمت انجام شد. یک ماه پیش که این بخش تمام شد، دوباره این اسناد را از آغاز بازبینی کردم که به بخش‌های تازه‌تری دست یافتم؛ اطلاعات فهرست نهایی پیشین برای 226 مجلس بود ولی در این مرحله، شمار آن‌ها به 443 مجلس رسید. همزمان نیز شماره‌ی بازیابی کتابخانه و عنوان هر یک را در شناسنامه‌ی نسخه ثبت کردم تا بتواند به زودی در لیست جست‌و‌جوی عمومی کتابخانه قرار گیرد و به راحتی استفاده شود. طبیعی‌ست که افزایش نسخه‌ها مرا مجبور کرد تا بار دیگر در فهرست پیشین، تغییراتی به وجود آورم که با این همه دگرگونی، بیش‌تر به فهرست‌نویسی تازه‌ای می‌ماند. به هر حال، فهرست نهایی به همراه نمایه‌های فراوانش اینک آماده‌ی انتشار شده و امیدوارم تا یک ماه دیگر در اختیار پژوهش‌گران قرار گیرد.

کوچک‌زاده یادآور شد: چنین مجموعه‌ای با شبیه‌نامه‌های دوره‌ی قاجار، ارزش والایی دارد و در ایران یگانه است. این مجموعه پس از مجموعه‌ی بسیار ارزش‌مند شبیه‌نامه‌های کتابخانه‌ی واتیکان (با 1054 نسخه) بزرگترین مجموعه‌ی شبیه‌نامه در کتابخانه‌های دنیا به شمار می‌آید. و از آرزوهای اساتید نمایش ایران همچون جناب استاد بیضایی بود که هنرمند و پژوهش‌گر ایرانی بتواند به چنین مجموعه‌هایی دست‌رسی داشته باشد و از آن بهره‌برداری کند.

وی در پایان سخنان خود گفت: «کتاب «فهرست توصیفی شبیه‌نامه‌های کتابخانه‌ی مجلس» نخستین فهرست تخصصی و موضوعی این مجموعه است و با ویژگی‌هایی که در تدوین آن به کار رفته، تفاوت‌هایی با دیگر فهرست‌های کتابخانه دارد که امیدوارم برای پژوهش‌های تازه‌تر به کار آید».

یادآور می‌شود رضا کوچک‌زاده، کارگردان و پژوهش‌گر نمایش است و کتاب‌های تئاتر ایرانی، دیباچه‌ای بر دراماتورژی تئاتر، تئاتر (و) جامعه (و) تئاتر، نت گم‌شده (یکی از نویسندگان)، رضای‌نامه، گردهمایی مکتب اصفهان3- نمایش (یکی از نویسندگان)، تئاتر و مخاطب (یکی از نویسندگان)، تئاتر و جامعه، هنر و عناصر طبیعت (یکی از نویسندگان)، تخیل هنری (یکی از نویسندگان) برخی از آثار پژوهشی اوست.

اخبار برگزیده
ارسال نظر
 
نام کامل :
ایمیل :
متن :
تعداد کاراکتر 0 از 4000

آخرین اخبار
Powerd By : Tasvirnet