به گزارش خبرنگار خانه ملت، نشست تخصصی «دست‌نویس‌های شاهنامه در کتابخانه مجلس» صبح امروز (شنبه ۲ خرداد ماه) هم زمان با رویداد اردیبهشت کتاب، به میزبانی باغ کتاب تهران و با حضور مسعود معینی‌پور، رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی و علی رمضانی، مدیرعامل باغ کتاب تهران، در فضای فرهنگی «ایوان خیال» برگزار شد.

در این نشست که با حضور مدیران ارشد فرهنگی و جمعی از پژوهشگران همراه بود، ضمن اینکه فرصتی برای واکاوی عمیق هویت ملی و میراث مکتوب ایرانیان فراهم شد، ابعاد مختلف حضور شاهنامه در گنجینه کتابخانه مجلس و نقش نهادهای فرهنگی در بازنمایی این شکوه تاریخی مورد بحث قرار گرفت.

علی رمضانی، مدیرعامل باغ کتاب تهران، در ابتدای این نشست به تبیین جایگاه راهبردی مجموعه باغ کتاب پرداخت و با اشاره به پیشینه تاریخی شکل‌گیری این بنا، گفت: ایده ایجاد یک نمایشگاه دائمی کتاب که فراتر از بازه زمانی محدود نمایشگاه‌های سالانه باشد، در سال ۱۳۸۲ و در پی بازدید رهبر شهید انقلاب از نمایشگاه کتاب شکل گرفت. ایشان در آن زمان بر ضرورت وجود مکانی تأکید کردند که مردم در طول سال به آن دسترسی داشته باشند و این ایده در ذهن مدیران فرهنگی وقت تبدیل به بنای پرافتخار باغ کتاب شد که امروزه در سطح منطقه غرب آسیا بی‌نظیر و در جهان کم‌نظیر است.

مدیرعامل باغ کتاب با توصیف این مجموعه به عنوان یک «دارایی ملی»، تصریح کرد: باغ کتاب تنها یک سازه نیست، بلکه مانند یک «کشتی اقیانوس‌پیمای فرهنگی» در دریای هنر و دانش کشور عمل می‌کند، که در کنار فضاهای فراغت و سرگرمی، معنای جدیدی از زیست فرهنگی را تولید کرده است.

نیازمند کارگاه‌ها و سیرهای مداوم قصه‌گویی از تاریخ و شکوه ایران فرهنگی هستیم

در ادامه مسعود معینی‌پور، رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی هم با تجلیل از مدیریت باغ کتاب در برگزاری رویداد اردیبهشت کتاب، گفت: در زمانی که سایه جنگ و تلخی از دست دادن عزیزان بر جامعه سنگینی می‌کند، ایجاد چنین شور و نشاط اجتماعی و فرهنگی، اقدامی بسیار ارزشمند و نوعی «مشق مدیریت فرهنگی» در مواقع بحران است.

معینی‌پور در ادامه و در بحث موضوع تخصصی نشست، در بیان علت انتخاب شاهنامه برای این رونمایی و معرفی، گفت: شاهنامه روایت شجاعت و اقتدار ایرانیان در طول تاریخ است.

وی با نقد نگاه‌های سطحی به این اثر سترگ، تصریح کرد: در دهه‌های اخیر تلاش شد شاهنامه به موضوعی فانتزی، اسطوره‌ای و غیرقابل دسترس تبدیل شود، در حالی که این اثر، در واقعیت خود، هم بازنمایی عشق و عاطفه است و هم تجسم حماسه، غیرت نسبت به تمامیت ارضی و فرهنگی ایران.

روایت‌های شاهنامه شکاف تاریخی بین «خیابان» امروز و «میدان» قرن‌های چهارم و پنجم هجری را پر کرد

رئیس کتابخانه مجلس همچنین به پیوند میان «تراث» و «تحولات معاصر» اشاره کرد و ادامه داد: روایت‌های شاهنامه در هشتاد روز گذشته به کمک ما آمد تا شکاف تاریخی بین «خیابان» امروز و «میدان» قرن‌های چهارم و پنجم هجری را پر کند. این اشعار و مفاهیم، پلی تاریخی میان مردم امروز و گذشته برقرار کرده‌اند و نشان می‌دهند که چگونه قهرمانانی چون رستم و اسفندیار هنوز در ذهن کودکان و نوجوانان ما زنده هستند.

باغ کتاب باید به «باغ کتاب ناطق و قصه‌گو» تبدیل شود

معینی‌پور، در پیشنهادی راهبردی، خطاب به مدیران باغ کتاب، با بیان اینکه باغ کتاب باید به «باغ کتاب ناطق و قصه‌گو» تبدیل شود و روایت‌های انضمامی و ایرانی تولید کند؛ تأکید کرد: ما نیازمند کارگاه‌ها و سیرهای مداوم قصه‌گویی از تاریخ و شکوه ایران فرهنگی هستیم تا روایت‌های جذاب و خوش‌آهنگ برای نسل‌های مختلف که در این فضا حضور می‌یابند، ارائه شود.

وی خاطرنشان کرد که این اقدام می‌تواند چالشی جدی در مقابل روایت‌های مخدوش خارجی ایجاد و شکوه ایران را در قلب پایتخت بازنمایی کند.

کتابخانه مجلس؛ مرکزی برای انتشار آثار تصحیحی و انتقادی شاهنامه

در بخش تخصصی و فنی نشست، سیدباقر میرعبداللهی، معاون پژوهشی کتابخانه مجلس، به معرفی گنجینه بی‌نظیر این نهاد پرداخت و در مقدمه‌ بحث خود گفت: تاریخ شاهنامه‌پژوهی به ما آموخته است که شاهنامه تنها یک متن خلاقه ادبی نیست، بلکه آمیزه‌ای از جلوه‌های متعدد ادبیات و هنر است که در شکل نقاشی، خط و موسیقی خود را نشان داده است. به جز این، شاهنامه در عرصه تولید بینش و پژوهش نیز دستمایه تولید آثار خواندنی و مهمی بوده است.

میرعبداللهی با یادکرد از پژوهشگران و شارحان بزرگی چون شاهرخ مسکوب و محمد علی فروغی و مصححانی همچون دکتر دبیر سیاقی، دکتر سعید حمیدیان، جلال خالقی مطلق و دکتر مهری بهفر، جایگاه کتابخانه مجلس را به عنوان مرکزی برای انتشار آثار تصحیحی و انتقادی شاهنامه تبیین کرد.

وی شاهنامه را یکی از قالب‌های اصلی اندیشه در سنت ایرانی اسلامی دانست و افزود: وجه غالب تفکر در تاریخ اسلامی و ایرانی اندیشه، نه به شکل دانش رسمی فلسفی، بلکه در شکل نظم خود را نمایانده است. بر این مبنا حکیمانی چون فردوسی، بیش از بزرگانی چون سهروردی و بوعلی و ملاصدرا در ذهن و زبان عامه رسوخ یافته‌اند؛ چنان‌که دلالت‌های آن را در سنت نقالی و نقاشی قهوه‌خانه‌ای می‌بینیم.

میرعبداللهی ادامه داد: یکی از دلایل این برتری و ترجیح در ذهن و زبان حوزه عمومی، مسأله زبان است؛ چرا که شاعران بزرگ ما مانند فردوسی، به «زبان قوم» خود سخن گفته‌اند.

۲۱ نسخه دست‌نویس شاهنامه در کتابخانه مجلس

معاون پژوهشی کتابخانه مجلس با ارائه آماری دقیق از مخازن این کتابخانه اظهار کرد: در کتابخانه مجلس بیست‌ویک نسخه دست‌نویس شاهنامه وجود دارد که از این میان، هفت نسخه «مصور» بوده که قدمت آنها از قرن هشتم تا سیزدهم هجری را دربر می‌گیرد.

گنجینه کتابخانه مجلس؛ میراثی زنده که پیوند دهنده نسل جدید با شکوه باستانی ایران است

میرعبداللهی در ادامه این نشست، از میان ۲۱ نسخه دست‌نویس شاهنامه موجود در گنجینه کتابخانه مجلس، ۷ نسخه مصور را به طور خاص معرفی کرد و به بیان ویژگی‌های ظاهری و تاریخی و ... آن‌ها پرداخت و با اشاره به این که تمامی این نسخه‌ها دیجیتالی شده و در سایت کتابخانه مجلس برای پژوهشگران قابل دسترسی است، تأکید کرد که گنجینه مجلس میراثی زنده است که پیوند دهنده نسل جدید با شکوه باستانی ایران است.  

وی همچنین به پراکندگی صفحات برخی شاهنامه‌های مشهور در موزه‌های جهان اشاره کرد و ابراز امیدواری کرد که معرفی این نسخ در فضاهایی چون باغ کتاب، به درک عمیق‌تر جامعه از دارایی‌های تمدنی خود کمک کند.

در پایان این نشست، رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی از رویداد اردیبهشت کتاب در مجموعه باغ کتاب تهران بازدید کرد. /

پایان پیام