فرشاد ابراهیم‌پور عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با خبرنگار خانه ملت، درباره منتفی شدن موضوع انحلال دانشگاه پیام نور، گفت: به نظر من باید میان «منتفی شدن انحلال» و «تغییر رویکرد نسبت به پیام نور» تفکیک قائل شد. آنچه امروز اهمیت دارد این است که پیام نور از مرحله دفاع از موجودیت خود عبور کند و وارد مرحله بازتعریف مأموریت و ارتقای جایگاه خود در نقشه آموزش عالی کشور شود. به اعتقاد بنده پیام نور نباید با منطق «حفظ وضع موجود» اداره شود. این دانشگاه زمانی یک نوآوری بزرگ در آموزش عالی ایران بود؛ دانشگاهی که آموزش را از محدودیت جغرافیا و زمان آزاد کرد و امکان دسترسی بخش بزرگی از جامعه، به‌ویژه در مناطق کمتر برخوردار، به آموزش عالی را فراهم آورد. امروز نیز همان فلسفه باید با فناوری‌های نسل جدید بازآفرینی شود. اگر در گذشته پیام نور نماد آموزش از راه دور بود، امروز باید نماد دانشگاه هوشمند، آموزش ترکیبی، یادگیری مادام‌العمر و آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی باشد.

ضرورت تعریف مأموریت روشن و شاخص‌های ارزیابی

نماینده مردم ایذه، باغملک، صیدون و دزپارت در مجلس دوازدهم در ادامه تصریح کرد: نشانه واقعی تغییر سیاست، صرفاً اعلام «عدم انحلال» نیست؛ نشانه اصلی آن زمانی است که برای پیام نور مأموریت روشن، برنامه تحول، منابع متناسب و شاخص‌های ارزیابی مشخص تعریف شود.

مأموریت‌های نسل چهارم دانشگاه‌ها؛ تبدیل پیام نور به شبکه ملی یادگیری و مهارت

عضو هیات رییسه مجلس شورای اسلامی با تاکید بر اینکه در صورت ماندگاری پیام نور باید ماموریت آن هم تغییر کند، یادآور شد: سوال امروز دیگر «پیام نور بماند یا نماند؟» نیست؛ بلکه باید از چنین زاویه ای دید این دانشگاه برای چه آینده‌ای باید بماند؟ به اعتقاد بنده پیام نور باید به سمت مأموریت‌های نسل سوم و چهارم دانشگاه‌ها حرکت کند؛ یعنی دانشگاهی که صرفاً تولید کننده مدرک نیست، بلکه تولید کننده مهارت، دانش، فناوری، سرمایه انسانی و یادگیری مستمر است.

رئیس فراکسیون دانشگاهیان، آموزش عالی و آینده‌پژوهی در مجلس با بیان اینکه مأموریت جدید پیام نور می‌تواند بر چند محور استوار باشد؛ ادامه داد:  رهبری آموزش ترکیبی و دیجیتال در کشور؛ توسعه آموزش عالی در مناطق محروم و کم‌برخوردار؛ یادگیری مادام‌العمر و آموزش مجدد نیروی انسانی؛ استفاده گسترده از هوش مصنوعی در آموزش و ارزیابی؛ توسعه آموزش‌های مهارتی و مسئله‌محور؛ تربیت نیروی انسانی برای اقتصاد دیجیتال؛ تبدیل ظرفیت گسترده جغرافیایی دانشگاه به شبکه ملی یادگیری؛ و پیوند آموزش دانشگاه با نیازهای واقعی بازار کار و توسعه منطقه‌ای می تواند از محورهای اصلی این دانشگاه باشد، بنابراین از وزارت علوم باید برنامه تحول پیام نور مطالبه کرد، نه صرفاً برنامه بقای پیام نور.

لزوم بازنگری در مأموریت مراکز پیام نور در مناطق محروم

ابراهیم‌پور درباره ظرفیت پیام نور در مناطق محروم گفت: قطعاً این ظرفیت باید حفظ شود؛ اما چنین پتانسیلی نباید به معنای حفظ تمام ساختارهای موجود به هر قیمت باشد. این دو موضوع را باید از یکدیگر تفکیک کرد. ممکن است یک مرکز از نظر تعداد دانشجو توجیه اقتصادی گذشته را نداشته، اما همان مرکز در یک منطقه محروم، از نظر عدالت آموزشی و سرمایه اجتماعی ارزش راهبردی داشته باشد. از سوی دیگر، بعضی مراکز نیز ممکن است واقعاً نیازمند ساماندهی، تجمیع یا تغییر مأموریت باشند. اتفاقاً سابقه ساماندهی برخی واحدهای پیام نور نیز وجود داشته است؛ در سال‌های گذشته درباره ساماندهی ۱۳۴ واحد و تغییر کاربری یا واگذاری برخی ظرفیت‌ها به دانشگاه‌های دیگر صحبت شده بود.

عضو هیات رییسه مجلس شورای اسلامی  با ییان اینکه قطعا با هدف «حفظ کورکورانه ساختار» از این دانشگاه دفاع نمی‌کنم؛ تصریح کرد: باید امروز از حفظ و تقویت مأموریت ملی پیام نور دفاع می‌کنم. در یک منطقه برخوردار ممکن است معیار، بهره‌وری اقتصادی باشد؛ اما در یک منطقه محروم، معیار باید ترکیبی از بهره‌وری، عدالت آموزشی، دسترسی، جمعیت، جغرافیا و نیاز توسعه‌ای منطقه باشد.

چرا انحلال، درمان ناکارآمدی واحدها نیست؟

رئیس فراکسیون دانشگاهیان، آموزش عالی و آینده‌پژوهی مجلس در ادامه تصریح کرد: برای افزایش بهره‌وری نباید حذف دانشگاه را راه ‌حل بدانیم؛ کمبود دانشجو در یک واحد دانشگاهی، لزوماً به معنای ناکارآمدی کل دانشگاه نیست. می‌توان با تغییر مأموریت، توسعه آموزش ترکیبی، تبدیل برخی مراکز به مراکز مهارت‌آموزی و نوآوری یا تجمیع هوشمندانه، مشکلات را برطرف کرد. بنابراین، اگر بخشی از ساختار ناکارآمد است، باید همان بخش اصلاح شود، نه اینکه سرمایه ملی را از بین ببریم. «حفظ پیام نور» بدون تحول؛ قابل قبول نیست.

چهار سند حیاتی؛ شرط مجلس برای تضمین تحول در ساختار پیام نور

ابراهیم‌پور درباره تضمین‌های لازم برای جلوگیری از حفظ صرفاً ساختار اداری پیام نور گفت: این دقیقاً یکی از مطالبات جدی مجلس است. به اعتقاد بنده «حفظ پیام نور» زمانی معنا دارد که چهار سند همزمان ارائه شود؛ اول؛ سند مأموریت جدید دانشگاه، دوم؛ سند تحول دیجیتال و هوش مصنوعی دانشگاه، سوم؛ برنامه ارتقای کیفیت آموزشی و پژوهشی، چهارم؛ برنامه آمایش و ساماندهی واحدها. مجلس باید از وزارت علوم بخواهد که برای پیام نور شاخص عملکرد تعریف کند؛ نه اینکه صرفاً تعداد ساختمان‌ها و واحدها حفظ شود. اگر پیام نور قرار است در آینده آموزش عالی ایران نقش‌آفرین باشد، باید بتوانیم بعد از چند سال بگوییم این دانشگاه در حوزه‌هایی مانند آموزش دیجیتال، یادگیری مادام‌العمر، دسترسی مناطق محروم، آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی، اشتغال‌پذیری فارغ‌التحصیلان و تولید محتوای آموزشی چه دستاوردی داشته است.

مرز نظارت و اداره؛ نقش مجلس در سیاست‌گذاری و نه مدیریت اجرایی

عضو کمیسیون آموزش مجلس درباره نقش قوه مقننه در منابع مالی، کیفیت، واحدها و مأموریت پیام نور گفت: مجلس می‌تواند با  سیاست‌گذاری، قانون‌گذاری و نظارت بر اجرای مأموریت نه اداره دانشگاه نقش داشته باشد کمیسیون آموزش باید از وزارت علوم پاسخ بخواهد که پیام نور با چه مأموریتی، با چه شاخص‌هایی، با چه منابعی و با چه افق زمانی فعالیت خواهد کرد. اداره دانشگاه باید در اختیار مدیریت دانشگاه و وزارت علوم باشد؛ اما وقتی صحبت از جایگاه پیام نور در معماری آموزش عالی کشور است، مجلس نمی‌تواند بی‌تفاوت باشد. به‌ ویژه آنکه پیام نور فقط یک مجموعه اداری نیست؛ بخشی از زیرساخت عدالت آموزشی کشور است.

منتفی شدن انحلال؛ پایان مسئله پیام نور نیست

ابراهیم‌پور با بیان منتفی شدن بحث انحلال پیام نور  یک مسئله نیست؛ خاطرنشان کرد:عدم انحلال دانشگاه پیام نور پایان راه نیست بلکه آغاز یک مسئولیت جدید محسوب می‌شود. ما نباید پیام نور را برای حفظ گذشته حفظ کنیم؛ باید آن را برای ساختن آینده بازآفرینی کنیم؛ این دانشگاه  در زمان تأسیس، یک دانشگاه پیشرو و مترقی بود؛ چون آموزش عالی را از انحصار جغرافیا خارج کرد. امروز که وارد عصر هوش مصنوعی، تمدن دیجیتال و یادگیری مادام‌العمر شده‌ایم، اتفاقاً فلسفه وجودی پیام نور از گذشته مهم‌تر است. اگر دیروز پیام نور دانشگاه آموزش از راه دور بود، امروز باید دانشگاه هوشمند، دیجیتال، ترکیبی و پیشرو در هوش مصنوعی باشد. من حتی معتقدم این دانشگاه می‌تواند آزمایشگاه ملی ایران برای آینده آموزش عالی باشد؛ دانشگاهی که الگوی آموزش ترکیبی، آموزش شخصی‌سازی‌ شده با هوش مصنوعی، یادگیری مادام‌العمر و دسترسی عادلانه به آموزش را در مقیاس ملی پیاده کند.

عضو کمیسیون آموزش مجلس تصریح کرد: بنابراین دفاع ما از دانشگاه پیام نور، دفاع از ساختمان، چارت سازمانی یا تعداد واحدها نیست بلکه دفاع از یک فلسفه آموزشی و یک سرمایه ملی است. اما این دفاع همزمان باید با مطالبه تحول همراه باشد. پیام نور باید بماند، اما نه برای تکرار گذشته؛ باید بماند تا پیشروتر از گذشته، آینده آموزش عالی ایران را بسازد. /

پایان پیام