فرشاد ابراهیمپور عضو هیأت رئیسه مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با خبرنگار خانه ملت، با اشاره به افت رتبه ایران در کمیت تولید علم از رتبه ۱۶ به ۱۸، گفت: تحریمها یکی از عوامل مؤثر در دشوار شدن رقابت علمی کشور هستند اما نمیتوان همه مسائل را به تحریم نسبت داد و مجلس نیز این رویکرد را نمیپذیرد؛ چرا که همزمان با محدودیتهای خارجی، برخی مشکلات داخلی در حوزه بودجه پژوهشی، تجهیزات، نیروی انسانی و سیاستگذاری علمی نیز وجود دارد.
نماینده مردم ایذه، باغملک، صیدون و دزپارت با تاکید بر اینکه افت تولید علم فقط با تحریم قابل توجیه نیست، افزود: تحریم دسترسی دانشگاهها به تجهیزات، پایگاههای علمی، پرداخت حق عضویت، همکاریهای بینالمللی و انتقال ارز را دشوار کرده است، اما در داخل نیز سهم اعتبارات پژوهش و فناوری از تولید ناخالص داخلی فاصله قابل توجهی با اهداف تعیین شده در برنامه هفتم دارد و این مسئله مستقیماً بر توان رقابتی دانشگاهها اثر میگذارد. تجهیزات آزمایشگاهی در بسیاری از مراکز دانشگاهی فرسوده است، تأمین منابع پژوهشی منظم نیست و ارزیابی دانشگاهها نیز همچنان بیش از اندازه بر تعداد مقالات متمرکز است؛ بنابراین تحریم هزینه رقابت را افزایش داده، اما سیاستگذاری داخلی نتوانسته این هزینه را به اندازه کافی جبران کند.
رتبه ۱۴ تولید علم؛ هدفی که نیازمند برنامه جبرانی است
ابراهیمپور با اشاره به هدفگذاری برنامه هفتم برای ارتقای جایگاه علمی کشور، اظهار کرد: بر اساس ماده ۹۳ قانون برنامه هفتم، وزارت علوم باید سنجههای عملکردی علم و فناوری را به مجلس گزارش کند و رتبه تولید علم یکی از شاخصهای مهم این برنامه است. اکنون که رتبه کشور از ۱۶ به ۱۸ رسیده است، باید علت این عقبماندگی به صورت دقیق مشخص و برای جبران آن برنامه زمانبندیشده ارائه شود. کمیسیون آموزش نمیتواند به گزارشهای کلی و عبارتهایی مانند «در حال پیگیری هستیم» اکتفا کند؛ باید سهم هر یک از عوامل از جمله بودجه، زیرساخت، تجهیزات و سیاستگذاری مشخص شود و برای سالهای باقیمانده برنامه هفتم، اهداف میانی و قابل اندازهگیری تعیین گردد.
بودجه پژوهش با هدف ۲ درصدی برنامه هفتم فاصله دارد
عضو هیأت رئیسه مجلس با انتقاد از فاصله اعتبارات پژوهشی با هدف تعیینشده در برنامه هفتم، گفت: سهم اعتبارات پژوهش و فناوری دولتی از تولید ناخالص داخلی همچنان در حدود دو تا سه دهم درصد قرار دارد، در حالی که برنامه هفتم دستیابی به سهم ۲ درصدی را هدفگذاری کرده است. رشد اسمی اعتبارات پژوهشی به تنهایی کافی نیست؛ زیرا باید بررسی شود چه مقدار از اعتبار مصوب واقعاً تخصیص یافته و چه میزان از آن به تجهیزات، گرنتهای رقابتی و اجرای طرحهای پژوهشی اختصاص پیدا کرده است. افزایش اعتبار بدون سنجش نتیجه، نظارت بودجهای محسوب نمیشود.
شمارش مقاله دیگر معیار کافی برای ارزیابی دانشگاه نیست
وی با تأکید بر ضرورت تغییر نظام ارزیابی علمی کشور، اظهار کرد: تعداد مقاله همچنان اهمیت دارد، اما دیگر نمیتواند تنها معیار سنجش عملکرد دانشگاه و پژوهشگر باشد. باید شاخصهایی مانند میزان استناد به مقالات، ثبت اختراع، تجاریسازی، قراردادهای واقعی دانشگاه با صنعت و میزان حل مسائل اولویتدار کشور در ارزیابیها وزن بیشتری پیدا کند. اگر نظام انگیزشی دانشگاه همچنان مقاله خام را بیش از اثرگذاری علمی و فناوری پاداش دهد، چرخه «مقاله بیشتر و اثرگذاری کمتر» ادامه پیدا میکند؛ بنابراین لازم است بودجه و ارزیابی عملکرد دانشگاهها به شاخصهای واقعی اثرگذاری علمی و فناوری متصل شود.
دانشگاهها با زیرساختهای فرسوده وارد رقابت جهانی شدهاند
این عضو کمیسیون آموزش مجلس با اشاره به وضعیت زیرساختهای پژوهشی کشور گفت: ظرفیت انسانی در بسیاری از حوزههای علمی قابل توجه است، اما زیرساختها متناسب با رقابت جهانی توسعه پیدا نکردهاند. در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، توان محاسباتی، دادههای پژوهشی و ارتباط پایدار دانشگاه و صنعت نیازمند سرمایهگذاری جدی هستیم. آزمایشگاههای پیشرفته در تعداد محدودی از دانشگاهها متمرکز شدهاند و بسیاری از دانشکدهها به تجهیزات و زیرساختهای لازم دسترسی کافی ندارند. نمیتوان با آزمایشگاههای فرسوده و منابع پژوهشی ناپایدار در رقابت علمی و فناوری جهان باقی ماند.
برنامه مشخص برای حفظ جایگاه دانشگاههای برتر تدوین شود
عضو هیأت رئیسه مجلس با تأکید بر ضرورت تقویت جایگاه دانشگاههای شاخص کشور، گفت: وزارت علوم باید برای دانشگاههای پیشرو کشور برنامهای مشخص، زمانبندیشده و قابل ارزیابی برای حفظ و ارتقای جایگاه آنها در رتبهبندیهای بینالمللی ارائه کند. این برنامه باید شامل تقویت زیرساختهای آزمایشگاهی، توسعه دیپلماسی علمی، تسهیل همکاریهای بینالمللی، جذب دانشجوی خارجی باکیفیت و ارائه گزارشهای دورهای به مجلس باشد؛ چرا که در رقابت علمی جهانی نمیتوان حفظ جایگاه دانشگاههای بزرگ را صرفاً به تلاش فردی استادان واگذار کرد.
ابراهیمپور در پایان خاطرنشان کرد: اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، هدف رتبه ۱۴ تولید علم در برنامه هفتم با خطر جدی مواجه خواهد شد. مجلس باید در بودجه سال آینده علاوه بر میزان اعتبار پژوهشی، مقدار تحقق و اثرگذاری آن را نیز بررسی کند و اعتبار پژوهشی را به عملکرد واقعی دانشگاهها و تحقق شاخصهای علمی گره بزند. کمیسیون آموزش باید گزارش عملکرد ماده ۹۳ برنامه هفتم را از دولت مطالبه و با حضور وزارت علوم، وزارت بهداشت، سازمان برنامه و بودجه و نهادهای مسئول، شکاف موجود میان اهداف برنامه و عملکرد واقعی را بررسی کند. برنامه هفتم قانون مجلس است و نباید اهداف آن به وعدههایی روی کاغذ محدود شود. /
پایان پیام
نظر شما