فرشاد ابراهیمپور نایبرئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با خبرنگار خانه ملت، با اشاره به برگزاری حج تمتع در شرایط پیچیده امنیتی و تنشهای منطقهای و همچنین وضعیت حساس ناشی از تقابلهای ایران، آمریکا و رژیم صهیونیستی و نقش کشورهای منطقه از جمله عربستان در مدیریت فضای حج، گفت: حج ماهیتی ثابت شامل توحید، وحدت امت اسلامی و برائت از شرک دارد، اما در مقام اجرا، امری متغیر و وابسته به شرایط است. در فقه اسلامی نیز «حصول امنیت» از ارکان استطاعت محسوب میشود و قاعده «لاضرر و لاحرج» بر ضرورت صیانت از جان و امنیت زائران تأکید دارد.
وی با اشاره به سابقه تاریخی برگزاری حج در دوران بحرانهای سیاسی و نظامی افزود: در طول تاریخ اسلام، حج در شرایط مختلفی از جمله جنگهای داخلی صدر اسلام، حملات قرمطیان در قرن چهارم هجری که منجر به ربوده شدن حجرالاسود شد، و همچنین محدودیتهای دوره صفویه به دلیل تنشهای سیاسی با عثمانی یا با تغییرات ساختاری همراه بوده یا با تدابیر ویژه امنیتی برگزار شده است. حتی در حجةالوداع پیامبر اسلام(ص) نیز که در فضایی آکنده از تهدیدهای منافقان و فشارهای قریش برگزار شد، مناسک حج با رویکردی سیاسی-تبیینی و همراه با اعلام برائت (سوره توبه) شکل گرفت و صرفاً یک مراسم عبادی روتین نبود.
به صورت سنتی حج را برگزار نکنید
نماینده مردم ایذه، باغملک، دزپارت و صیدون در مجلس ادامه داد: در شرایط کنونی منطقه که تحت تأثیر تنشهای امنیتی و تقابلهای سیاسی سال ۱۴۰۵ قرار دارد و معادلات آن از جمله در روابط ایران، آمریکا و رژیم صهیونیستی و همچنین نقشآفرینی کشورهای منطقه مانند عربستان در مدیریت امنیت حج پیچیدهتر شده است، استمرار الگوهای سنتی برای برگزاری حج بهتنهایی کافی نیست و در مواردی ممکن است با الزامات حفظ جان زائران همخوانی نداشته باشد.
این نماینده مردم در مجلس دوازدهم در ادامه تاکید کرد: سازمان حج و زیارت با اقداماتی نظیر کاهش سهمیه به حدود ۳۰ هزار نفر، بازطراحی ساختار کاروانها، بررسی الگوهای اعزام ترکیبی و تأکید بر امنیت و کرامت زائران، رویکردی تطبیقی اتخاذ کرده است که هر چند مثبت است، اما نیازمند تکمیل در قالب سناریوهای جامعتر، آموزشهای پیشگیرانه و مدیریت ریسک چندلایه است.
حج در شرایط جنگی باید ماهیتی «انطباقی–استراتژیک» داشته باشد
ابراهیمپور در ادامه تصریح کرد: حج در شرایط جنگی باید ماهیتی «انطباقی–استراتژیک» داشته باشد؛ بهگونهای که هم شأن عبادی و معنوی آن حفظ شود و هم امنیت و عزت زائران در بستر شرایط پیچیده منطقهای تضمین گردد.الگوهای تکراری در برنامهریزی حج پاسخگوی شرایط جدید نیست.
وی در ادامه یادآور شد: حج نهتنها عبادت فردی، بلکه کنگره عظیم امت اسلامی است. همانگونه که امام خمینی(ره) از آن با عنوان «حج ابراهیمی» یاد کردند و رهبر معظم انقلاب نیز آن را فریضهای با ابعاد عمیق سیاسی و تمدنی دانستهاند، در شرایط فعلی سال ۱۴۰۵ لازم است ساختار اجرایی حج شامل مدیریت ریسک امنیتی، مسیرهای جایگزین، هماهنگیهای حفاظتی و همچنین تقویت بعد فرهنگی و تبیینی باشد؛ بهگونهای که از تمرکز صرف بر مناسک فردی فراتر رفته و به تبیین مسائل روز جهان اسلام از جمله وحدت امت، دفاع از ملت فلسطین و برائت آگاهانه از ظلم و اشغالگری بپردازد.
شعار حج امسال عملیاتی شود
وی ادامه داد: شعار حج ۱۴۰۵ با عنوان «حج؛ سلوک قرآنی، رحمت نبوی و وحدت امت اسلامی» جهتگیری درستی دارد، اما تحقق عملی آن نیازمند بازطراحی محتوایی، تولید بستههای آموزشی جدید، تقویت تعامل میان حجاج کشورهای مختلف و ارزیابی سالانه اثربخشی برنامههاست. ظرفیت چندمیلیونی حج باید فراتر از یک آیین تکراری دیده شود و در مسیر امتسازی اسلامی فعال گردد.
نایبرئیس کمیسیون آموزش مجلس در خصوص نقش بعثه مقام معظم رهبری نیز اظهار داشت: بعثه اساساً نهادی فرهنگی و تربیتی است که مسئولیت آموزش زائران و هدایت روحانیون کاروانها را بر عهده دارد، اما در چارچوب حج ابراهیمی، این نقش میتواند فراتر از آموزشهای مناسکی تعریف شود. پیامهای رهبر انقلاب به حجاج، ناظر بر تبیین مسائل کلان جهان اسلام از جمله مسئله فلسطین، مقابله با استکبار و تقویت وحدت امت اسلامی است و همین امر، حج را به یک ابزار طبیعی دیپلماسی عمومی و فرهنگی تبدیل میکند. در شرایط حساس سال ۱۴۰۵، این نقش باید تقویت شود.
وی در ادامه تصریح کرد: تکراری شدن برنامههای فرهنگی حج، عمدتاً ناشی از ساختارهای اداری، محدودیتهای اجرایی کشور میزبان و ملاحظات امنیتی است، اما این امر نباید مانع نوآوری شود. در حج پیشرو، هر چند برخی تغییرات در جهت تقویت وحدت و رویکرد قرآنی و نبوی دیده میشود، اما همچنان نیاز به روشهای نوین آموزشی، تعاملات گفتوگومحور و برنامههای هدفمند با حجاج غیر ایرانی احساس میشود.
ظرفیت حج در تبیین مسائل جهان اسلام تاکنون بهطور کامل بالفعل نشده است
ابراهیمپور خاطرنشان کرد: ظرفیت حج در تبیین مسائل جهان اسلام تاکنون بهطور کامل بالفعل نشده است. این ظرفیت میتواند در راستای تقویت همگرایی اسلامی، تبیین واقعیتهای منطقهای و نمایش جایگاه ملتهای مقاوم، از جمله ایران، بهکار گرفته شود. پیامهای رهبر انقلاب در این زمینه میتواند مبنای حرکت باشد، اما تحقق میدانی آن نیازمند برنامهریزی دقیقتر و استفاده هدفمند از فرصت ارتباط مستقیم میان مسلمانان کشورهای مختلف است.
ضرورت باز طراحی برنامههای بعثه در حج امسال
وی در ادامه درباره ضرورت باز طراحی برنامههای بعثه، گفت: ضروری است نظام ارزیابی سالانه برای سنجش اثربخشی برنامههای فرهنگی ایجاد شود و آموزشها به سمت روشهای ترکیبی حضوری، رسانهای و گفتوگومحور حرکت کند. همچنین موضوعاتی مانند حج ابراهیمی، برائت قرآنی، وحدت شیعه و سنی، شناخت مسائل روز جهان اسلام و آمادگی روانی و امنیتی زائران باید در دورههای پیش از اعزام گنجانده شود.
نایب رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس،افزود: آموزش زائران باید متناسب با شرایط امنیتی و سیاسی منطقه بازطراحی شود و بر حفظ وحدت، رعایت حرمت حرمین شریفین و انتقال تجربههای معنوی و تمدنی حج تأکید داشته باشد. در شرایط حساس کنونی، این بازطراحی یک ضرورت اجتنابناپذیر است.
تأمین امنیت، عزت و کرامت زائران ایرانی باید حفظ شود
ابراهیمپور همچنین با اشاره به نقش کشور میزبان در برگزاری حج گفت: واقعبینی در تحلیل شرایط ضروری است؛ هرچند روابط سیاسی در مقاطعی بهبود یافته، اما محدودیتهای اجرایی و امنیتی همچنان وجود دارد. بر همین اساس باید در عین تعامل، مطالبهگری جدی برای تأمین امنیت، عزت و کرامت زائران ایرانی و مسلمانان جهان دنبال شود.
وی در پایان تأکید کرد: حج در شرایط پیچیده کنونی باید به فرصتی برای تقویت وحدت امت اسلامی، تبیین واقعیتهای جهان اسلام و نمایش پایداری و همبستگی مسلمانان تبدیل شود، نه صرفاً یک برنامه تکراری عبادی. تحقق این هدف مستلزم رویکردی انطباقی در سازمان حج و بعثه و همچنین نظارت فعالتر نهادهای قانونگذاری است؛ رویکردی که با سیره نبوی و منویات رهبر انقلاب همراستا بوده و میتواند پیام حج را در سطح جهان اسلام مؤثرتر و عمیقتر سازد./
پایان پیام
نظر شما