فرشاد ابراهیم‌پور عضو هیأت رئیسه مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با خبرنگار خانه ملت، با اشاره به کاهش سهم علوم پایه در میان انتخاب‌های تحصیلی دانشجویان، گفت: کاهش سهم علوم پایه از حدود ۱۴ درصد به ۷ درصد، صرفاً یک تغییر آماری در انتخاب رشته نیست، بلکه نشانه‌ای از یک عدم توازن ساختاری در هرم تولید علم کشور است؛ پدیده‌ای که در صورت تداوم، می‌تواند در آینده نه‌ چندان دور، زیست‌بوم فناوری کشور را با بحران وابستگی دانشی روبه‌رو کند.

نماینده مردم ایذه، باغملک، دزپارت و صیدون در مجلس با تأکید بر نقش بنیادین علوم پایه در شکل‌گیری قدرت‌های علمی و فناوری جهان؛ افزود: تاریخ علم نشان می‌دهد هیچ تمدنی بدون تقویت علوم پایه به قدرت پایدار فناورانه دست نیافته است. از انقلاب علمی اروپا تا شکل‌گیری سیلیکون‌ولی، از پروژه‌های کوانتومی آمریکا تا جهش فناوری چین، همگی بر پایه پیشرفت در حوزه‌هایی همچون ریاضیات، فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی شکل گرفته‌اند.

هوش مصنوعی محصول دهه ها سرمایه گذاری در علوم بنیادی است

نایب رییس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی، ادامه داد: حتی فناوری‌هایی نظیر هوش مصنوعی که امروز به‌عنوان فناوری قرن شناخته می‌شوند، محصول دهه‌ها سرمایه‌گذاری بر علوم بنیادی از جمله ریاضیات محض، منطق، علوم شناختی و علوم رایانه نظری هستند.

ابراهیم‌پور با اشاره به تجربه کشورهای پیشرو در عرصه فناوری تصریح کرد: کشورهایی که امروز در حوزه فناوری پیشتاز هستند، ابتدا زیرساخت دانشی خود را تقویت کرده‌اند. آمریکا پس از جنگ جهانی دوم با سرمایه‌گذاری گسترده در علوم پایه مسیر توسعه علمی خود را هموار کرد. چین نیز پیش از تبدیل شدن به یک قدرت صنعتی، دانشگاه‌های علوم پایه خود را بازسازی کرد و کشورهایی مانند ژاپن، کره‌جنوبی و آلمان نیز همواره میان علوم پایه و علوم کاربردی توازن برقرار کرده‌اند.

بدون تقویت علوم پایه نمی‌توان به فناوری‌های پیشرفته دست یافت

وی در ادامه افزود: در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، این تصور نادرست شکل گرفته که می‌توان بدون تقویت علوم پایه، مستقیماً به فناوری‌های پیشرفته دست یافت. نتیجه چنین نگاهی، شکل‌گیری هرم ناقص علم است؛ یعنی رشد ظاهری برخی فناوری‌ها بدون برخورداری از عمق نظری و بنیان دانشی لازم.

نماینده مردم ایذه، باغملک، دزپارت و صیدون در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه علوم پایه کارخانه تولید نظریه و فناوری و تبدیل نظریه به محصول است، گفت: هرگاه بخش نخست تضعیف شود، بخش دوم نیز در بلندمدت دچار وابستگی خواهد شد.

وی کاهش گرایش به علوم پایه را ناشی از عوامل تقاضا و عرضه‌ محور دانست و اظهار کرد: بازار کار کشور سیگنال مثبتی به دانشجویان رشته‌های علوم پایه نمی‌دهد و بسیاری از دانشجویان رشته‌هایی مانند فیزیک، ریاضی و شیمی آینده شغلی خود را مبهم می‌بینند. در مقابل، رشته‌های زودبازده‌تر درآمد سریع‌تر و جایگاه اجتماعی بالاتری برای فارغ‌التحصیلان ایجاد می‌کنند.

نظام آموزشی در شناسایی و هدایت استعدادهای تحلیلی و نظری دچار ضعف است

ابراهیم‌پور همچنین به چالش‌های نظام آموزشی کشور اشاره کرد و گفت: نظام آموزش و هدایت تحصیلی ما در شناسایی و هدایت استعدادهای تحلیلی و نظری با ضعف‌هایی مواجه است. آموزش و پرورش به جای پرورش ذهن پژوهشگر، تا حد زیادی حافظه‌محور و کنکورمحور شده و در بسیاری از مدارس، علوم پایه صرفاً ابزاری برای عبور از آزمون‌ها تلقی می‌شود.

ضعف در علوم پایه بحران در سطح امنیت فناوری است

عضو هیأت رئیسه مجلس با تأکید بر اینکه این موضوع صرفاً یک بحران دانشگاهی نیست، خاطرنشان کرد: ضعف علوم پایه یک مسئله مرتبط با امنیت فناوری کشور است؛ در حوزه‌هایی همچون هوش مصنوعی، فناوری‌های کوانتومی، بیوتکنولوژی، نیمه‌هادی‌ها و علوم شناختی، مزیت اصلی کشورها نه در کارخانه‌ها، بلکه در توان تولید دانش نهفته است. در عرصه هوش مصنوعی نیز کشوری موفق خواهد بود که بتواند الگوریتم، مدل، معماری و نظریه تولید کند و این توان بدون برخورداری از علوم پایه قوی و ریاضیات عمیق شکل نخواهد گرفت.

ابراهیم‌پور با انتقاد از برخی رویکردهای موجود در نظام بودجه‌ریزی پژوهشی کشور اظهار کرد: ساختار حمایت‌های پژوهشی تا حدی به سمت پروژه‌های کوتاه‌مدت و زودبازده سوق یافته است، در حالی که علوم پایه اگرچه دیرثمر هستند، اما آثار تمدن‌ساز و راهبردی دارند. بسیاری از فناوری‌های مهم جهان از جمله اینترنت، لیزر، سامانه‌های موقعیت‌یاب و بخش قابل توجهی از فناوری‌های پزشکی، حاصل پژوهش‌های بنیادی بوده‌اند که در زمان آغاز، کاربرد فوری و مشخصی نداشتند.

زمانیکه شان علمی رعایت نشود، مهاجرت از مسیر پژوهش امری طبیعی خواهد بود

عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس همچنین به ضرورت حمایت از پژوهشگران علوم پایه اشاره کرد و گفت: نظام حقوق و مزایای پژوهشگران علوم پایه با مأموریت راهبردی آنان تناسب کافی ندارد. هنگامی که یک پژوهشگر نخبه احساس امنیت حرفه‌ای و شأن علمی لازم را نداشته باشد، مهاجرت یا خروج از مسیر پژوهش امری طبیعی خواهد بود و این روند به فرسایش سرمایه شناختی کشور منجر می‌شود.

این نماینده مردم در مجلس دوازدهم تأکید کرد: مشکل اصلی صرفاً کاهش علاقه به علوم پایه نیست، بلکه ضعف اکوسیستم تبدیل علم به فناوری است. زمانی که دانشجو ارتباط معناداری میان دانشگاه، آزمایشگاه، صنعت، شرکت‌های دانش‌بنیان و آینده شغلی خود مشاهده نکند، انگیزه ورود به این حوزه را از دست خواهد داد.

علوم پایه را قربانی نگاه بازار محور نکنید

ابراهیم‌پور با بیان اینکه علوم پایه نباید قربانی نگاه صرفاً بازارمحور شود، گفت: در تمامی کشورهای موفق، دولت‌ها به‌صورت هدفمند از علوم پایه حمایت می‌کنند، زیرا این حوزه صرفاً یک کالای اقتصادی نیست، بلکه زیرساخت اقتدار ملی محسوب می‌شود. حمایت از علوم پایه به معنای سهمیه‌سازی غیرعلمی نیست، بلکه باید از طریق ایجاد امنیت شغلی، حمایت پژوهشی، ارتقای منزلت اجتماعی، اتصال به فناوری‌های آینده و طراحی مسیر حرفه‌ای روشن برای نخبگان این حوزه دنبال شود.

نایب رییس کمیسیون آموزش در پایان تأکید کرد: اگر می‌خواهیم ایران در دهه‌های آینده صرفاً مصرف‌کننده فناوری نباشد، باید احیای علوم پایه را به‌عنوان یک پروژه ملی تعریف کنیم. کشوری که این علوم را تضعیف کند، شاید بتواند برای مدتی فناوری وارد کند، اما هرگز قادر به ساختن یک تمدن علمی پایدار نخواهد بود. /

پایان پیام